STRONA G紟NA

ZA GRANIC

MINIGALERIA

MAPKI

KSI癿A GO列I

LITERATURA

KONTAKT
BARAN紟 SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO 印﹖KIE

B…OWA G紑A

BESIEKIERY

B犵ZIN

BIERUT紟

BIESTRZYK紟

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLK紟

BORYSxWICE ZAMKOWE

BROCH紟

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KΜDZKA

CH犴INY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHAN紟

CIESZ紟

CIESZYN

CZARNY B紑

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZ邘TOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

D、R紟NO

DOBK紟

DRZEWICA

DZIAΑOWO

DZIERZGO

GDA垶K

GI玆CKO

GLIWICE

GΜG紟

GNIEW

GNIEWOSZ紟 Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZY

GOx哸Z

GOΣCH紟

GO列ISZ紟

G紑A

GRODZIEC

GR笈EK

GRUDZI.Z

GRZ犵Y

GRZMI。A z.ROGOWIEC

INOW笈Z

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZ紟

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO G紑ECKIE

KAMIENIEC Z、KOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

K邛RZYN

K邛RZYN - KO列I茛

KIELCE

KLICZK紟

KΜDZKO

KOΜ

KONARY

KONIN-GOSxWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KO映IN WLKP.

K紑NIK

KRAK紟

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTM邛

KR襾CEWO

KRUSZWICA

KRZY烤A G紑A

KRZY狼OP紑

KSI* WIELKI

KUROZW艼I

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMI垶KI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

xG紟

犴ZYCA

ΜWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAx NIESZAWKA

MI犵ZYLESIE

MI犵ZYRZECZ

MIR紟

MOKRSKO

MOSZNA

MST紟

MY印ENICE

NAMYS紟

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOΜMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJC紟

OLE吉ICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OxWA

OΑRZYCHOWICE KΜDZKIE

OPOCZNO

OPOLE G紑KA

OPOLE OSTR紟EK

OPOR紟

OSSOLIN

OSTR坒NIK

OSTR笈A

OSTR紟 LEDNICKI

OTMUCH紟

PABIANICE

PABIANICE

PANK紟

PASTUCH紟

PIESKOWA SKAx

PIOTRK紟 TRYBUNALSKI

PIOTRK紟-BYKI

PIOTROWICE 名IDNICKIE

PxKOWICE

PΜCK

PΜNINA

PΜTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POzZYN-ZDR粑

POZNA

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZ紟KA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACI*EK

RAD紟KA

RADOM

RADZIKI DU浩

RADZY CHEΚI垶KI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROG紟 OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LE吉A

RYCZ紟

RYDZYNA

RZ﹖INY

SANDOMIERZ

SIEDL犴IN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLE

SOBK紟

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA G紑A

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJ紟

SZAMOTUΧ

SZCZECIN

SZTUM

SZYD紟

SZYMBARK

名IDWIN

名IEBODZIN

名IECIE n.WISㄐ

名IECIE k.LE吉EJ

名INY

TORU

TORU z.DYB紟

TUCZNO

TYNIEC

UD紑Z

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZY狼OP紑

UNIEJ紟

URAZ

WAyRZYCH z.KSI*

WAyRZYCH z.STARY KSI*

WAyRZYCH z.NOWY DW紑

WARSZAWA z.KR粌EWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

W、RZE昧O

WENECJA

W癿ORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIE

WIERZBNA

WITK紟

WLE

WOJNOWICE

WOJSxWICE

WROCxW

WROCxW LE吉ICA

WYSZYNA

ZAG紑ZE 印﹖KIE

Z、KOWICE 印﹖KIE

ZB﹖ZY

ZΜTORIA k.TORUNIA

昱笈x

涉GA

涉RY

浩LAZNO

烘IGR笈


IMG BORDER=1 style=

WIE涉 W粑TOWSKA W BYSTRZYCY, WIDOK OD POΣDNIA



o­cz徠­ki mu­ro­wa­nej sie­dzi­by ob­ron­nej na­le­篡 u­pa­try­wa po ro­ku 1319, w kt­rym kr鏊 czes­ki Jan Luk­sem­bur­ski na­da w鎩­tos­two wraz z przy­na­le­no­cia­mi i trze­ma wsia­mi Ja­ku­bo­wi Ruc­ke­ro­wi nak­豉­da­j帷 na o­bo­wi­zek o­to­cze­nia w徠­貫­go jesz­cze wte­dy mias­ta mu­ra­mi ob­ron­ny­mi. By mo­瞠 wie­瘸 pow­sta­豉 w miej­scu ist­nie­j­cej tu pier­wot­nie drew­nia­nej stra­ni­cy, z pew­no­ci jed­nak jej zwar­ta bry­豉 uk­szta­to­wa­na zos­ta­豉 do嗆 wcze­nie, za­pew­ne wkr鏒­ce po ob­j­ciu u­rz­du przez wspom­nia­ne­go Ruc­ke­ra. Po raz ko­lej­ny wzmian­ko­wa­no j w do­ku­men­tach z lat 1416 o­raz 1417, tym ra­zem ja­ko Thur­me, co oz­na­cza, 瞠 praw­do­po­dob­nie pe­ni­豉 w tym cza­sie tak­瞠 funk­cj a­resz­tu lub wi­zie­nia dla drob­nych przes­t瘼­c闚. Sie­dzi­b w鎩­ta przy­wo­逝­j r闚­nie kro­ni­ki z cza­s闚 wo­jen hu­syc­kich, w kt­rych - ja­ko je­dy­na bu­dow­la w mie­cie - sku­tecz­nie o­par­豉 si o­fen­sy­wie czes­kich Ta­bo­ry­t闚. Wie­輳 grun­tow­nie prze­bu­do­wa­no w XVI stu­le­ciu na­da­j帷 jej for­my re­ne­san­so­we, w 1605 za przesz­豉 na w豉s­no嗆 woj­ska i od­t康 zwa­no j Wie­膨 皋­nier­sk. Po po­瘸­rze w 1767 bu­dy­nek g堯w­ny ob­ni­穎­no o dwa pi皻­ra i poz­ba­wio­no cech ob­ron­nych, u­po­dab­nia­j帷 do sto­j­cych po s­siedz­ku ka­mie­nic. Licz­ne prze­bu­do­wy w la­tach nas­t瘼­nych, a tak­瞠 cha­o­tycz­na za­bu­do­wa naj­bli­szej przes­trze­ni re­a­li­zo­wa­na g堯w­nie na prze­這­mie wie­k闚 XIX i XX ca­ko­wi­cie za­tar­豉 pier­wot­ny wyg­l康 i cha­rak­ter za­byt­ku.


IMG BORDER=1 style=

NAD RZEK BYSTRZYC, W CENTRALNEJ CZ呇CI BRAMA WODNA I WIE涉 W粑TOWSKA



Bys­trzy­ca K這dz­ka na prze­這­mie dzie­j闚 zmie­nia­豉 swo­j naz­w po­nad 20-kro­tnie. Pierw­sza u­do­ku­men­to­wa­na for­ma to Ha­wel­swerd (1310), kt­ra przez ca­造 wiek XIV w szyb­kim tem­pie prze­cho­dzi­豉 e­wo­luc­j przez Ha­bel­swer­de, Hawl­swer­da, Ha­wel­swer­de, Ha­bil­swerd, Ha­wil­swerd, Ha­wel­swer­dens, Ha­wil­zwerd, Hau­wil­swerd, Ha­wyl­suer­da, Ha­bil­swer­de, a do 1397 ro­ku, gdy o­fic­jal­na naz­wa miej­sco­wo­ci Hawl­swerd na­wi­za­豉 po­now­nie do jej po­cz徠­k闚. Od XV stu­le­cia funk­cjo­no­wa造 ter­mi­ny m.in.: Ha­bel­swerdt (1423), Ha­bil­swer­de (1436), Ha­bel­su­erdt (1549), Ha­bel­swerth (1748), a od 1782 do za­ko­cze­nia II woj­ny 鈍ia­to­wej - Ha­bel­schwerdt. Bys­trzy­ca po­ja­wi­豉 si tu po w陰­cze­niu tych ziem do Pol­ski. Kil­ka lat p騧­niej do­da­no do niej przy­miot­nik o­kre­la­j­cy po­這­瞠n­ie ge­o­gra­ficz­ne i w ten spo­s鏏 pow­sta­豉 Bys­trzy­ca K這dz­ka.




PANORAMA MIASTA NA POCZT紟KACH Z POCZ﹗KU XX WIEKU, W CENTRALNEJ CZ呇CI OBRAZK紟 DOSKONALE WIDOCZNA WIE涉



ie­輳 zbu­do­wa­no na o­to­czo­nym fo­s nie­wiel­kim wy­nie­sie­niu w ob­r­bie mu­r闚 mias­ta, zam­kni­tym od p馧­no­cy za­bu­do­w miej­sk, od po­逝d­nia za i od wscho­du - wo­da­mi rzek Bys­trzy­cy i Ny­sy K這dz­kiej. Mia­豉 o­na plan zbli­穎­ny do kwa­dra­tu o bo­kach 22x23 met­ry i co naj­mniej 25 me­tr闚 wy­so­ko­ci, na kt­re sk豉­da­造 si czte­ry kon­dyg­nac­je, za­pew­ne ju w po­這­wie XIV stu­le­cia zwie­czo­ne kre­ne­la­瞠m, w o­kre­sie re­ne­san­su zas­t­pio­nym de­ko­ra­cyj­n at­ty­k. Wie­輳 wy­po­sa­穎­no w wy­ku­te w li­tej ska­le piw­ni­ce. W XVI wie­ku zmie­nio­no jej su­ro­w go­tyc­k for­m zew­n皻­rzn na od­po­wia­da­j­c wy­ma­ga­niom e­po­ki, do­ko­na­no tak­瞠 wt鏎­ne­go po­dzia­逝 wn皻rz i o­kien, jed­nak do­k豉d­ny za­kres tych prac po­zo­sta­je nie­zna­ny. O­bok wie­篡 w sk豉d zam­kni­te­go fo­s w鎩­tos­twa wcho­dzi r闚­nie dom zwa­ny w XV stu­le­ciu Hau­se vor dem Tur­me, i dru­gi bu­dy­nek Som­mer­hau­se po­這­穎­ny od stro­ny ryn­ku. S­sia­do­wa z ni­mi og­r鏚, a po­ni­瞠j staj­nie.


PANORAMA MIASTA NA RYCINIE WERNERA Z 1739,
W LEWYM G紑NYM ROKU WIE涉 W粑TOWSKA ZWIE哸ZONA 吐EDNIOWIECZNYM KRENELA浩M



rzy­gl­da­j帷 si dzi daw­nej sie­dzi­bie w鎩­ta trud­no od­na­le潭 w niej ce­chy ob­ron­ne, ba - nie­豉t­wo na­wet do­my­le si, 瞠 jest to za­by­tek. Nie­jed­no­krot­nie prze­bu­do­wy­wa­na, za­mie­ni­豉 si w ty­po­w ka­mie­ni­c czyn­szo­w, po­dob­n do wie­lu in­nych, ja­kie spot­ka mo­na w ob­r­bie Sta­r闚­ki. Jej pier­wot­ny cha­rak­ter wy­ra­nie pod­kre­la do­pie­ro wi­dok po­逝d­nio­wej ter­ra­sy mias­ta, gdzie znacz­nie g­ru­je o­na nad s­sied­ni za­bu­do­w. Gmach jest za­nie­dba­ny; po­kry­ty przeg­ni­造m, od­pa­da­j­cym tyn­kiem nie za­ch­ca do bli­sze­go poz­na­nia. Wra­瞠­nie to po­t­gu­j brud­ne, od­py­cha­j­ce wn­trza, dos­t瘼­ne je­dy­nie na po­zio­mie g堯w­nych ko­ry­ta­rzy. Po­zo­sta­貫 po­miesz­cze­nia zaj­mu­j pry­wat­ne miesz­ka­nia.


IMG BORDER=1 style=

WIE涉 W粑TOWSKA, STAN W 2007 ROKU



Bys­trzy­ca K這dz­ka do dzi nie­mal w pe­ni za­cho­wa­豉 sw鎩 u­k豉d ur­ba­nis­tycz­ny wy­wo­dz­cy si z cza­s闚 鈔ed­nio­wiecz­nych, na­le­膨c do gro­na jed­ne­go z naj­cie­kaws­zych zes­po­堯w sta­ro­miej­skich na Dol­nym 奸御­ku. Szcze­g鏊­nie in­te­re­su­j­ca i u­ni­ka­to­wa w ska­li na­sze­go kra­ju jest, two­rz­ca nie­pow­ta­rzal­n pa­no­ra­m, ta­ra­so­wa za­bu­do­wa sto­k闚 po­逝d­nio­wych z w御­ki­mi u­licz­ka­mi i za­u­ka­mi 陰­cz­cy­mi o­ko­li­ce ryn­ku z do­li­na­mi rzek Bys­trzy­cy i Ny­sy K這dz­kiej, zbu­do­wa­ny­mi w pos­ta­ci stro­mych przej嗆, nie­kie­dy wio­d­cych po ka­mien­nych stop­niach. Z te­go te wzgl­du mias­to cz瘰­to o­kre­la­ne jest - cho nie­co na wy­rost - mia­nem pol­skiej Tos­ka­nii. Nie­ste­ty, pi瘯­no to wci捫 cze­ka na od­kry­cie, prze­de wszys­tkim przez sa­mych miesz­ka­c闚 Bys­trzy­cy, bo stan wie­lu za­byt­k闚 jest bar­dzo z造, 瞠­by nie po­wied­zie - tra­gicz­ny.



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

PANORAMA MIASTA, WIDOK OD POΣDNIA



ie­瘸 stoi w po­逝­dnio­wo-za­chod­niej cz窷­ci his­to­rycz­ne­go Sta­re­go Mias­ta, nie­o­po­dal Ryn­ku. Z tej per­spek­ty­wy trud­no wy­r騜­ni j spo­r鏚 in­nych po­dob­nych bu­dyn­k闚 - po­ma­ga nam w tym nie­wiel­ka ta­blicz­ka u­miesz­czo­na na mu­rach. Tu o­bok wie­篡 wzno­si si Bra­ma Wod­na z cha­rak­te­rys­tycz­nym kre­ne­la­瞠m. (ma­pa)





1. M. Chorowska: Rezydencje 鈔edniowieczne na 奸御ku, OFPWW 2003


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

FRAGMENTY 吐EDNIOWIECZNYCH OBWAROWA MIEJSKICH: BRAMA WODNA (Z LEWEJ) I WIE涉 RYCERSKA



Gorzan闚 - zamek XVI-XVIIw., 8 km
Stara υmnica - wie瘸 mieszkalna XIV-XVIw., 8 km
疾lazno - wie瘸 mieszkalno-obronna XV-XVIw., 11 km
Gniewosz闚 - ruina zamku gotyckiego Szczerba XIVw., 18 km
Mi璠zylesie - zamek XIV-XVIIIw., 18 km
O責rzychowice K這dzkie - wie瘸 mieszkalno-obronna XVw., obecnie dw鏎, 14 km




STRONA G紟NA

tekst: marzec 2011
fotografie: lipiec 2007



PENSJONAT VILLA GRETA
DOLNY 印﹖K, SUDETY