STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DOBKÓW

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PACZKÓW

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

WIEŻA PIASTOWSKA, NAJLEPIEJ ZACHOWANA POZOSTAŁOŚĆ ŚREDNIOWIECZNEGO ZAMKU W CIESZYNIE



o­cząt­ków Cie­szy­na i zam­ku cie­szyń­skie­go na­le­ży szu­kać w u­sy­tu­o­wa­nej kil­ka ki­lo­me­trów na za­chód od mias­ta czes­kiej wsi Cho­te­buz, gdzie wzno­si się zre­kon­stru­o­wa­ny nie­daw­no wczes­no­śred­nio­wiecz­ny gród sło­wiań­ski bę­dący za­­ląż­kiem zor­ga­ni­zo­wa­ne­go o­sad­nic­twa sło­wiań­skie­go na tych te­re­nach. Przy­pusz­czal­nie w dru­giej po­ło­wie X wie­ku na prze­ciw­leg­łym brze­gu Olzy, w miej­scu dzi­siej­sze­go wzgó­rza zam­ko­we­go, wy­rósł no­wy oś­ro­dek sta­no­wią­cy u­zu­peł­nie­nie lub kon­ty­nu­a­cję wcześ­niej wy­mie­nio­ne­go gro­du zwa­ne­go współ­cześ­nie Sta­rym Cie­szy­nem bądź Cie­szyń­skiem. Po o­kre­sie przy­na­leż­noś­ci do Wiel­kich Mo­raw i Księs­twa Czes­kie­go, ok. 990 ro­ku gród cie­szyń­ski zos­tał włą­czo­ny do pańs­twa Miesz­ka I. O­pa­sa­na drew­nia­no-ziem­ny­mi u­moc­nie­nia­mi i za­rzą­dza­na przez kasz­te­la­na for­ty­fi­ka­cja sta­no­wi­ła od­tąd głów­ną sie­dzi­bę wła­dzy te­ry­to­rial­nej w re­gio­nie peł­niąc rów­nież funk­cje straż­ni­cy po­łu­dnio­wych ru­bie­ży Pańs­twa Pol­skie­go, a w o­kre­sie póź­niej­szym księs­twa o­pol­skie­go i po­ło­żo­nej w je­go ob­rę­bie kasz­te­la­nii cie­szyń­skiej. Gród ten po raz pierw­szy wzmian­ko­wa­no w bul­li pa­pie­ża Had­ria­na IV z 1155 ro­ku wy­sta­wio­nej dla wroc­ław­skie­go bis­ku­pa Wal­te­ra, gdzie u­ży­to naz­wy Tes­sin, bę­dą­cej ła­ciń­ską trans­la­cją ter­mi­no­lo­gii sło­wiań­skiej. W tym cza­sie praw­do­po­dob­nie funk­cjo­no­wa­ła już na wzgó­rzu ka­pli­ca gro­do­wa św. Mi­ko­ła­ja, zbu­do­wa­na w for­mie nie­wiel­kiej ro­tun­dy z ab­sy­dą, któ­ra przet­rwa­ła w nie­mal nie­zmie­nio­nej for­mie sta­jąc się współ­cześ­nie jed­nym z naj­le­piej za­cho­wa­nych za­byt­ków sztu­ki ro­mań­skiej w na­szym kra­ju. Is­tnie­nie tu­taj sie­dzi­by ka­szte­la­nii, wcho­dzą­cej w skład księs­twa o­pol­skie­go, pot­wier­dza do­ku­ment z 1223, a pierw­sze­go kasz­te­la­na Ja­na no­tu­ją źród­ła w la­tach 1228-39.


IMG BORDER=1 style=

WZNIESIONA W XI WIEKU ROTUNDA ŚW. MIKOŁAJA NA WZGÓRZU ZAMKOWYM


o­wy e­tap dzie­jów mias­ta roz­po­czął się po śmier­ci księ­cia o­pol­skie­go Wła­dy­sła­wa w ro­ku 1282. Pań­stew­ko o­pol­skie zos­ta­ło wów­czas po­dzie­lo­ne mię­dzy czte­rech je­go sy­nów, a Cie­szyn ja­ko no­we zwierz­chnic­two jed­ne­go z nich - Miesz­ka, stał się od­tąd sto­li­cą sa­mo­dziel­ne­go księs­twa. Za­pew­ne za pa­no­wa­nia te­go wład­cy pow­stał na wzgó­rzu zam­ko­wym pierw­szy drew­nia­ny dwór ksią­żę­cy wpi­sa­ny w ob­ręb drew­nia­no-ziem­nych for­ty­fi­ka­cji. W po­ło­wie XIV wie­ku zos­tał on roz­bu­do­wa­ny, a właś­ci­wie wznie­sio­ny na no­wo już ja­ko mu­ro­wa­ne za­ło­że­nie, przez księ­cia Ka­zi­mie­rza I i je­go sy­na Prze­my­sła­wa No­sza­ka. W re­zul­ta­cie pow­sta­ła go­tyc­ka re­zy­den­cja god­na nie­za­leż­nych ksią­żąt, któ­rzy od­gry­wa­li w tym cza­sie du­żą ro­lę w po­li­ty­ce kró­les­twa czes­kie­go. Zwią­za­ny blis­ko z Luk­sem­bur­ga­mi Prze­mys­ław za­trud­niał przy pra­cach na zam­ku wie­lu ar­tys­tów z pras­kie­go war­szta­tu Piot­ra Par­le­ra, m.in. z ich rę­ki po­cho­dzą ka­mien­ne her­by z wy­o­bra­że­nia­mi or­łów u­miesz­czo­ne na czte­rech na­ro­żach Wie­ży Pias­tow­skiej. Wraz z zam­kiem gwał­tow­nie roz­wi­ja­ło się mias­to, któ­re u pro­gu XV stu­le­cia sta­ło się jed­nym z naj­waż­niej­szych oś­rod­ków han­dlo­wych na Śląs­ku. Suk­ces ten zaw­dzię­cza Cie­szyn prze­de wszys­tkim na­da­nym przez wład­ców przy­wi­le­jom wa­rze­nia i wy­szyn­ku o­raz u­miej­sco­wie­niu wzdłuż waż­ne­go szla­ku bieg­ną­ce­go z Wę­gier do Kra­ko­wa i Wroc­ła­wia, a da­lej do Wiel­ko­pol­ski. Nie­ba­ga­tel­ne zna­cze­nie dla roz­kwi­tu oś­rod­ka miej­skie­go mia­ło rów­nież ni­kłe za­an­ga­żo­wa­nie mi­li­tar­ne i nie­wiel­ka ska­la znisz­czeń w na­stęp­stwie pro­wa­dzo­nych w la­tach 20. i 30. XV wie­ku wo­jen hu­syc­kich, cze­go nie moż­na po­wie­dzieć o wie­lu in­nych śląs­kich mias­tach i zam­kach. O ska­li roz­bu­do­wy zam­ku mo­że świad­czyć fakt, że w cza­sach wiel­kiej świet­noś­ci o­siąg­nię­tej w po­ło­wie stu­le­cia, cie­szyń­ska re­zy­den­cja by­ła w sta­nie po­mieś­cić po­nad dwa ty­sią­ce ry­ce­rzy wraz ze służ­bą, two­rzą­cych w 1454 ro­ku zdą­ża­ją­cy do Kra­ko­wa or­szak ślub­ny El­żbie­ty Ra­ku­szan­ki, na­rze­czo­nej kró­la pol­skie­go Ka­zi­mie­rza Ja­giel­loń­czy­ka.


NAJSTARSZY ZACHOWANY WIZERUNEK ZAMKU, RYCINA D. MEISSNERA Z 1647 ROKU



Zda­niem his­to­ry­ków Prze­my­sław I No­szak był naj­wy­bit­niej­szym księ­ciem cie­szyń­skim na przes­trze­ni stu­le­ci. U­ro­dzo­ny mię­dzy 1332 a 1336 ja­ko syn księ­cia Ka­zi­mie­rza I i Eu­fe­mii ma­zo­wiec­kiej po­cząt­ko­wo bez więk­szych szans na ob­ję­cie wła­dzy, w związ­ku jed­nak z wcześ­niej­szą śmier­cią star­szych bra­ci Wła­dy­sła­wa i Bo­le­sła­wa zos­tał nas­tęp­cą swo­je­go oj­ca. Tron cie­szyń­ski ob­jął w 1358, a dwa la­ta póź­niej o­że­nił się z cór­ką księ­cia ko­ziel­sko-by­tom­skie­go - El­żbie­tą. An­ga­żu­jąc się od wczes­nych lat mło­doś­ci w ży­cie dwo­ru pras­kie­go szyb­ko zys­kał tam za­u­fa­nie Ka­ro­la IV ot­rzy­mu­jąc co­raz licz­niej­sze, nie­raz bar­dzo trud­ne za­da­nia. W 1361 do­pro­wa­dził do za­war­cia uk­ła­du po­mię­dzy Pra­gą a mar­gra­bią bran­den­bur­skim Ka­ro­lem V, strzegł też in­te­re­sów ce­sa­rza w Bran­den­bur­gii. Po­wo­dze­niem za­koń­czy­ła się pod­ję­ta przez Prze­my­sła­wa pró­ba roz­bi­cia so­ju­szu po­mię­dzy kró­lem wę­gier­skim Lud­wi­kiem Wiel­kim An­de­ga­weń­skim i ksią­żę­ta­mi nie­miec­ki­mi. O po­zy­cji księ­cia cie­szyń­skie­go świad­czy fakt, że u­czest­ni­czył on w słyn­nym zjeź­dzie eu­ro­pej­skich wład­ców w kar­czmie u Wie­rzyn­ka w Kra­ko­wie.

W ro­ku 1380 roz­po­czął wiel­ką ka­rie­rę po­li­tycz­ną o wy­mia­rach o­gól­no­eu­ro­pej­skich. By­wał w Pa­ry­żu, gdzie dą­żył do ut­rzy­ma­nia za­gro­żo­ne­go so­ju­szu fran­cus­ko-czes­kie­go, ale rów­nież w An­glii ro­ku­jąc z kró­lem Ry­szar­dem II w spra­wie je­go mał­żeń­stwa z cór­ką ce­sa­rza Ka­ro­la IV. Po śmier­ci Ka­ro­la je­go syn Wa­cław IV mia­no­wał Prze­mys­ła­wa wi­ka­riuszem na kra­je nie­miec­kie w ce­lu roz­ła­do­wa­nia na­pię­tej sy­tu­a­cji w Rze­szy, co w du­żym stop­niu u­da­ło mu się zre­a­li­zo­wać przez ro­ko­wa­nia, a póź­niej tra­kta­ty w Hei­del­ber­gu i Ko­blen­cji. Na kró­tki o­kres nie­o­bec­noś­ci Wa­cła­wa w kra­ju ksią­żę Prze­my­sław zos­tał mia­no­wa­ny gu­ber­na­to­rem Czech, co sta­no­wi­ło szczyt je­go o­siąg­nięć po­li­tycz­nych. Wła­dza ta jed­nak nie spo­do­ba­ła się szlach­cie czes­kiej, dla któ­rej po­cho­dze­nie i po­zy­cja księ­cia by­ła nie­od­po­wied­nia do peł­nie­nia tak waż­nej funk­cji. Ja­ko je­den z przy­wód­ców Zwią­zku Śląs­kie­go Prze­my­sław No­szak ro­ko­wał z Wła­dy­sła­wem Ja­gieł­łą w spra­wie współ­pra­cy przy­gra­nicz­nej w zwal­cza­niu roz­bój­nic­twa. Prze­mys­ław zys­kał przy tym za­u­fa­nie pol­skie­go kró­la, któ­ry wy­raz­ił zgo­dę na prze­ka­za­nie cie­szyń­skie­mu księ­ciu w zas­taw zie­mi lu­bli­niec­kiej i o­les­kiej przez wo­je­wo­dę kra­kow­skie­go. No­szak wziął też u­dział w per­tra­kta­cjach pol­sko-krzy­żac­kich w 1410, któ­re za­koń­czy­ły się jed­nak nie­po­wo­dze­niem.

Ksią­żę Prze­my­sław I No­szak zmarł 23 sierp­nia 1410 po­zo­sta­wia­jąc ko­ro­nę sy­no­wi - Bo­le­sła­wo­wi. Z mał­żeń­stwa z El­żbie­tą By­tom­ską miał rów­nież dwie cór­ki: An­nę, wy­da­ną za mąż za księ­cia lu­biń­skie­go Hen­ry­ka IX o­raz Mał­go­rza­tę, mał­żon­kę an­giel­skie­go ba­ro­na Szy­mo­na Fel­brig­ga. W wie­ku o­ko­ło 45 lat za­cho­ro­wał na po­da­grę, któ­ra spo­wo­do­wa­ła u nie­go cał­ko­wi­ty nie­do­wład nóg, tak że przez blis­ko trzy­dzieś­ci lat ży­cia Prze­mys­ław był zmu­szo­ny ko­rzys­tać z lek­ty­ki. Stąd wziął się przy­do­mek księ­cia cie­szyń­skie­go: No­szak.



FRAGMENT MIEDZIORYTU M. MERIANA Z WIDOKIEM ZAMKU A.D. 1650


kres ko­lej­nych du­żych in­wes­ty­cji na zam­ku na­stą­pił w cza­sach księ­cia Ka­zi­mie­rza II. Prze­ry­wa­ne by­ły o­ne po­ża­ra­mi, ja­kie dot­knę­ły mias­to w la­tach 1484 i 1520. Na­stę­pu­ją­ca po nich od­bu­do­wa pro­wa­dzo­na by­ła zgod­nie z o­bo­wią­zu­ją­cy­mi w ar­chi­tek­tu­rze prą­da­mi, dzię­ki cze­mu przek­ształ­ce­niu pod­da­wa­na by­ła bry­ła bu­do­wli, ale rów­nież, czy prze­de wszys­tkim roz­wi­ja­no jej wa­lo­ry ob­ron­ne. Za­mek wzbo­ga­cił się o bo­ga­tą de­ko­ra­cję póź­no­go­tyc­ką, w tym kun­sztow­ne zwień­cze­nie wie­ży pias­tow­skiej; dba­no też o wy­po­sa­że­nie świą­ty­ni, m.in. w 1495 ro­ku pro­boszcz pszczyń­ski Wa­cław Hy­nel wy­sta­wił w ka­pli­cy zam­ko­wej oł­tarz św. Wa­cła­wa. Z cza­sów tych po­cho­dzi rów­nież nie do koń­ca dziś zro­zu­mia­ły za­pis, ja­ko­by cie­szyń­scy garn­ca­rze by­li zo­bo­wią­za­ni do us­ta­wie­nia na zam­ku jed­ne­go pie­ca rocz­nie o­raz na­praw po­zo­sta­łych. Po śmier­ci Ka­zi­mie­rza na­sta­ły rzą­dy Ja­na z Pern­stej­nu, któ­ry nie re­zy­do­wał w sto­łecz­nym zam­ku i - zda­niem nie­któ­rych his­to­ry­ków - w o­gó­le nie był za­in­te­re­so­wa­ny roz­wo­jem księs­twa cie­szyń­skie­go, po­zo­sta­wia­jąc je po la­tach za­dłu­żo­ne i o­gól­nie pod­u­pad­łe.


SZKIC J.W. FRUSCHMANNA Z LAT 30. XVIII WIEKU


a­mek ja­ko oś­ro­dek sto­łecz­nej wła­dzy przet­rwał w do­brym sta­nie do woj­ny trzy­dzies­to­let­niej. Je­go świet­ność w tym cza­sie o­bra­zu­je o­pis po­cho­dzą­cy z 1619 ro­ku za­miesz­czo­ny w Kro­ni­ce Śląs­ka Ja­ku­ba Schick­fu­sa. Kro­ni­karz pi­sał: Mię­dzy po­li­tycz­ny­mi bu­dyn­ka­mi znaj­du­ją­cy­mi się na Wzgó­rzu Zam­ko­wym, moż­na wi­dzieć ksią­żę­cą re­zy­den­cję i dob­rze wi­docz­ny wy­so­ki za­mek, do­brze u­for­ty­fi­ko­wa­ny, któ­ry wy­bu­do­wa­ny zos­tał po­cząt­ko­wo przez Ka­zi­mie­rza tak, że mógł­by być twier­dzą gra­nicz­ną, gdy­by miał pod dos­tat­kiem a­mu­ni­cji. Przy wejś­ciu do zam­ku, pod bra­mą na o­krąg­łej basz­cie sto­ją róż­ne­go ro­dza­ju du­że dzia­ła. Po­ko­je w zam­ku są pięk­ne i do­brze u­rzą­dzo­ne, mię­dzy ni­mi nie­któ­re bar­dzo wy­so­ko po­ło­żo­ne, nie­któ­re w środ­ku in­ne nis­ko pod zie­mią, do któ­rych scho­dzi się po scho­dach, któ­re ma­ją jed­nak do­syć świat­ła, do­cho­dzą­ce­go tam z bo­ku. W 1625 ro­ku zmarł ksią­żę Fry­de­ryk Wil­helm - os­tat­ni z Pias­tów cie­szyń­skich, a wła­dzę w księs­twie prze­ję­ła je­go sios­tra Elż­bie­ta Lu­kre­cja, spra­wu­jąc ją do śmier­ci, któ­ra za­bra­ła Lu­kre­cję w ro­ku 1653. Wcześ­niej jed­nak, bo w 1646 w to­ku krwa­wej woj­ny re­li­gij­nej mię­dzy ka­to­li­ka­mi a pro­tes­tan­ta­mi mias­to zos­ta­ło zdo­by­te przez kor­pus szwedz­kiej ka­wa­le­rii, by w ro­ku nas­tęp­nym - po kil­ku­ty­god­nio­wym wy­nisz­cza­ją­cym ob­lę­że­niu - po­wró­cić pod ju­rys­dyk­cję ce­sar­ską. Na czas tych wy­da­rzeń księż­na schro­ni­ła się w na­le­żą­cych do Kró­les­twa Pol­skie­go Kę­tach, po pow­ro­cie jed­nak nie za­miesz­ka­ła na zam­ku, któ­ry był zde­was­to­wa­ny i częś­cio­wo w ru­i­nie wsku­tek licz­nych pod­ko­pów i dłu­go­trwa­łe­go os­trza­łu, lecz na sta­łe o­siad­ła w jed­nej z ka­mie­nic przy cie­szyń­skim Ryn­ku.



MIASTO I ZAMEK NA RZUTACH F. B. WEHRNERA, TOPOGRAFIA ŚLĄSKA 1744-68


o śmier­ci El­żbie­ty Lu­kre­cji księs­two cie­szyń­skie ja­ko len­no kró­lów czes­kich do­sta­ło się w rę­ce Hab­sbur­gów. Na zam­ku u­lo­ko­wa­no wów­czas sie­dzi­bę za­rzą­du dóbr ro­do­wych - wiel­kie­go la­ty­fun­dium u­two­rzo­ne­go z pod­ksią­żę­cych ma­jąt­ków, zwa­ne­go Ko­mo­rą cie­szyń­ską, a już w 1659 dla ce­lów no­wej ad­mi­nis­tra­cji przys­tą­pio­no do roz­biór­ki częś­cio­wo znisz­czo­nych pod­czas woj­ny mu­rów wzno­sząc na ich miej­scu bu­dyn­ki gos­po­dar­cze i bro­war. Od­tąd nas­tę­po­wa­ła po­wol­na de­gra­da­cja sub­stan­cji zam­ko­wej, spo­wo­do­wa­na a­dap­ta­cją ko­lej­nych te­re­nów na ce­le gos­po­dar­cze o­raz sa­mo­wol­ną roz­biór­ką do­ko­ny­wa­ną na włas­ne po­trze­by przez o­ko­licz­nych miesz­kań­ców. Os­ta­tecz­ny kres wa­row­ni w ta­kiej for­mie, w ja­kiej funk­cjo­no­wa­ła ona przez wie­ki, przy­nios­ła de­cyz­ja księ­cia Ka­ro­la Hab­sbur­ga, któ­ry w 1836 ro­ku na­ka­zał wy­bu­rze­nie wszyst­kich is­tnie­ją­cych jesz­cze mu­rów zam­ko­wych z myś­lą o przez­na­cze­niu te­go te­re­nu na pot­rze­by no­wej let­niej sie­dzi­by. W miej­scu zam­ku gór­ne­go za­ło­żo­no ro­man­tycz­ny park kra­jo­bra­zo­wy, a na te­re­nie daw­ne­go zam­ku dol­ne­go wznie­sio­no kla­sy­cys­tycz­ną re­zy­den­cję zwa­ną Pa­ła­cem Myś­liw­skim, do bu­do­wy któ­rej wy­ko­rzys­ta­no po­zos­ta­łoś­ci pias­tow­skich baszt ob­ron­nych. Dzie­więt­nas­to­wiecz­ne roz­biór­ki i prze­bu­do­wy nie ob­ję­ły je­dy­nie ro­mań­skiej ro­tun­dy, go­tyc­kiej wie­ży o­raz częś­ci ob­wo­do­wych mu­rów z bas­te­ją pół­noc­no-za­chod­nią, gdzie w 1914 z i­ni­cja­ty­wy ar­cy­księ­cia Fry­de­ry­ka Hab­sbur­ga wy­bu­do­wa­no "ro­man­tycz­ne ru­iny". U­su­nię­to je pod­czas pro­wa­dzo­nej współ­cześ­nie re­wi­ta­li­za­cji par­ku jed­no­cześ­nie od­sła­nia­jąc i częś­cio­wo re­kon­stru­ując dol­ne par­tie mu­rów ba­stei.



ZAMEK NA PRZEDWOJENNYCH POCZTÓWKACH



red­nio­wiecz­ny zes­pół ob­ron­ny wznie­­sio­ny zos­tał ma wy­so­kim, wy­raź­nie wy­o­dręb­nio­nym i sto­sun­ko­wo roz­leg­łym wzgó­rzu, zna­nym dzi­siaj pod naz­wą Gó­ry Zam­ko­wej. Od stro­ny po­łud­nio­wej i częś­cio­wo od wscho­du bar­dzo stro­me sto­ki wzgó­rza o­pły­wa­ła rze­ka Ol­za, na­to­miast ła­god­niej­sze po­dej­ście od stro­ny za­chod­niej i pół­no­cy za­bez­pie­cza­ła wy­peł­nio­na wo­dą fo­sa i roz­cią­ga­ją­ce się przed nią mo­krad­ła sta­no­wią­ce roz­le­wis­ko rzecz­ki Bob­rów­ki. Wa­row­nia w doj­rza­łej for­mie re­pre­zen­to­wa­ła kla­sycz­ny przy­kład trzy­częś­cio­we­go za­ło­że­nia ob­ron­ne­go z re­pre­zen­ta­cyj­no-miesz­kal­nym zam­kiem wy­so­kim, sil­nie u­for­ty­fi­ko­wa­nym zam­kiem śred­nim o­raz re­a­li­zu­ją­cym ce­le gos­po­dar­cze pod­zam­czem. Po­mi­mo za­cho­wa­nych prze­ka­zów i­ko­no­gra­ficz­nych, prze­de wszys­tkim o­bra­zu­ją­cych XVII-wiec­zną pa­no­ra­mę mias­ta i zam­ku mie­dzio­ry­tów au­tor­stwa Da­nie­la Meis­sne­ra i Ma­te­u­sza Me­ria­na, nie zna­ne jest do­kład­ne roz­pla­no­wa­nie u­kła­du przes­trzen­ne­go sie­dzi­by ksią­żę­cej. Wia­do­mo je­dy­nie, że e­le­men­tem do­mi­nu­ją­cym na zam­ku śred­nim był trzy­kon­dy­gna­cyj­ny bu­dy­nek o­to­czo­ny przez mur z basz­ta­mi z pew­ną i­loś­cią ar­mat, na­to­miast do­mi­nan­tę zam­ku gór­ne­go bez wąt­pie­nia sta­no­wi­ła zbu­do­wa­na z ła­ma­ne­go ka­mie­nia pię­cio­kon­dyg­na­cyj­na go­tyc­ka wie­ża, wznie­sio­na na pla­nie kwad­ra­tu, z szer­szym co­ko­łem u pod­sta­wy o­raz us­ko­kiem w po­ło­wie wy­so­koś­ci mu­rów. Ob­ron­ny cha­rak­ter tej bu­do­wli pod­kreś­la­ły ma­chi­ku­ły i kre­ne­laż, a przy­na­leż­ność zam­ku do władz­twa Pias­tów - u­miesz­czo­ne w jej na­ro­żach tar­cze her­bo­we z or­łem pias­tow­skim. Wie­ża ta na po­cząt­ku XVI stu­le­cia zos­ta­ła nad­bu­do­wa­na o trzy kon­dy­gna­cje o­sią­ga­jąc wy­so­kość 24 met­ry. Wte­dy też o­trzy­ma­ła cha­ra­kte­rys­tycz­ne zwień­cze­nie blis­kie kształ­tem kon­struk­cjom ty­po­wych zwień­czeń wież czes­kich - for­mę tę dos­ko­na­le de­mon­stru­ją o­byd­wa XVII-wiec­zne źród­ła. W trak­cie ba­dań wy­ko­pa­lis­ko­wych od­kry­to przy za­chod­nim krań­cu wzgó­rza fun­da­men­ty wcześ­niej­szej wie­ży cy­lin­dry­cznej, któ­rą moż­na zi­den­ty­fi­ko­wać je­dy­nie na star­szym mie­dzio­ry­cie wy­ko­na­nym w 1647 ro­ku przez Meis­sne­ra. Za­mek cie­szyń­ski i mias­to sta­no­wi­ły dwa wy­raź­nie wy­o­dręb­nio­ne, nie­za­leż­ne od sie­bie zes­po­ły ar­chi­tek­to­nicz­ne. Do­stę­pu do nie­go, o­pró­cz wspo­mnia­nej fo­sy i mo­kra­deł, bro­ni­ła po­tęż­na basz­ta bram­na z wy­su­nię­tą przed li­co mu­rów ba­ste­ją flan­ku­ją­cą wjazd na dzie­dzi­niec.


IMG  BORDER=1 style=

WIEŻA PIASTOWSKA: WIDOK WSPÓŁCZESNY I PRZEKRÓJ WG G. GRUNDMANNA


a­pew­ne w dru­giej po­ło­wie XI wie­ku wznie­sio­no na Gó­rze Zam­ko­wej kap­li­cę gro­do­wą św. Mi­ko­ła­ja. Za­cho­wa­na do cza­sów współ­czes­nych ma o­na for­mę zbu­do­wa­nej z cio­sów ka­mien­nych ro­tun­dy i skła­da się z prze­skle­pio­nej na­wy o­raz przy­leg­łej do niej od wscho­du nie­wiel­kiej ap­sy­dy. Przes­trzeń po­mię­dzy li­ca­mi jest wy­peł­nio­na ka­mie­niem ła­ma­nym i gru­zem ka­mien­nym two­rząc mur o­sią­ga­ją­cy miej­sca­mi 1,5 met­ra gru­boś­ci. Ko­lis­tą na­wę o wy­so­koś­ci 13 me­trów przy­kry­to ko­pu­łą z ka­mie­ni u­kła­da­nych kon­cen­try­cznie - w jej pół­no­cnej częś­ci znaj­du­ją się scho­dy pro­wa­dzą­ce na wspar­tą ko­lum­na­mi em­po­rę. Z dru­giej stro­ny em­po­ry znaj­du­je się, za­mu­ro­wa­ne o­bec­nie, łu­ko­wa­te wej­ście pro­wa­dzą­ce przy­pusz­czal­nie do pa­la­tium - sie­dzi­by kasz­te­la­na. Pier­wot­nie ro­tun­da, ja­ko je­dy­na mu­ro­wa­na bu­do­wla gro­du, o­prócz funk­cji sa­kral­nych naj­praw­do­po­do­bniej mia­ła rów­nież zna­cze­nie ob­ron­ne sta­no­wiąc naj­moc­niej­szy punkt o­po­ru na wy­pa­dek ob­lę­że­nia. Przy ka­pli­cy znaj­do­wał się przy­pusz­czal­nie naj­star­szy cmen­tarz Cie­szy­na, gdzie cho­wa­no na­czel­ni­ków kasz­te­la­nii, człon­ków ich ro­dzin o­raz ry­ce­rzy. W o­kre­sie póź­niej­szym bu­dow­la zo­sta­ła włą­czo­na w ob­szar zam­ku wy­so­kie­go i e­wo­lu­o­wa­ła wraz z je­go roz­wo­jem. Jej for­ma u­le­gła ra­dy­kal­nej zmia­nie do­pie­ro w la­tach 40. XIX stu­le­cia, gdy z i­ni­cja­ty­wy ar­chi­tek­ta Jó­ze­fa Ko­ern­haus­la zo­sta­ła częś­cio­wo za­sy­pa­na zie­mią, a jej gór­ne par­tie przek­ształ­co­no w ro­man­tycz­ny pa­wi­lon. Prze­rób­ki te u­su­nię­to pod­czas II woj­ny świa­to­wej, z ko­lei w la­tach 50. u­bie­głe­go stu­le­cia prze­pro­wa­dzo­no pra­ce kon­ser­wa­tor­skie przy­wra­ca­ją­ce ka­pli­cy pier­wot­ną for­mę. Ro­tun­da cie­szyń­ska jest praw­do­po­dob­nie naj­star­szą te­go ty­pu bu­dow­lą w Pol­sce.


RZUT AKSJONOMETRYCZNY ROTUNDY ŚW. MIKOŁAJA


a wschod­nim sto­ku wzgó­rza zam­ko­we­go, w miej­scu ist­nie­ją­ce­go wcześ­niej zam­ku nis­kie­go, wznie­sio­no w la­tach 30. i 40. XIX wie­ku let­nią re­zy­den­cję Hab­sbur­gów zwa­ną Pa­ła­cem Myś­liw­skim. Bu­dow­la ta pow­sta­ła we­dług pro­jek­tu Jó­ze­fa Ko­ern­haus­la na pla­nie od­wró­co­nej li­te­ry T w zgo­dzie z pa­nu­ją­cą wów­czas es­te­ty­ką kla­sy­cys­tycz­ną. Sta­no­wi ona dwu-, a w cen­tral­nej częś­ci trzy­kon­dy­gna­cyj­ny gmach oz­do­bio­ny trzy­nas­to­osio­wą fa­sa­dą z łu­kiem flan­ko­wa­nym po bo­kach płas­ki­mi gzym­sa­mi i zwień­czo­nym trój­kąt­nym przy­czół­kiem. Przy bu­do­wie pa­ła­cu wy­ko­rzys­ta­no po­zo­sta­łoś­ci dwóch baszt ob­ron­nych miesz­czą­cych się w skrzyd­łach po­łud­nio­wym i pół­noc­nym. U­kład je­go wnętrz w częś­ci głów­nej jest trzy­trak­to­wy, na­to­miast w skrzyd­łach jed­no­trak­to­wy i dwu­trak­to­wy. W prze­wa­ża­ją­cej częś­ci wnęt­rza prze­kry­te są skle­pie­niem ko­leb­ko­wym z lu­ne­ta­mi i skle­pie­niem ża­glas­tym. Po­mi­mo re­pre­zen­ta­cyj­ne­go przez­na­cze­nia gma­chu peł­nił on głów­nie funk­cje ad­mi­nis­tra­cyj­ne słu­żąc na co­dzień u­rzę­dom Ko­mo­ry Cie­szyń­skiej. W prze­szłoś­ci or­ga­ni­zo­wa­no tu­taj rów­nież kon­cer­ty i spek­tak­le te­at­ral­ne, a tak­że wy­staw­ne przy­jęc­ia i ba­le, w któ­rych u­czest­ni­czy­li ce­sarz Wil­helm II i pre­zy­dent Re­pu­bli­ki Wei­mar­skiej mar­sza­łek Paul von Hin­den­burg. W przy­le­ga­ją­cej do pa­ła­cu i ro­ze­bra­nej w 1966 ro­ku o­ran­że­rii kon­cer­to­wał m.in. Fran­ci­szek Liszt.


IMG BORDER=1 style=

PAŁAC MYŚLIWSKI WZNIESIONY W 1. POŁOWIE XIX WIEKU NA MIEJSCU ZAMKU DOLNEGO



ob­rę­bie Wzgó­rza Zam­ko­we­go, na te­re­nie par­ku kra­jo­bra­zo­we­go sta­ran­nie wy­eks­po­no­wa­no po­zo­sta­łoś­ci zam­ku go­tyc­kie­go w pos­t­aci wie­ży pias­tow­skiej i ro­tun­dy św. Mi­ko­ła­ja, a tak­że częś­cio­wo zre­kon­stru­o­wa­nych frag­men­tów wie­ży na­roż­nej z re­lik­ta­mi XVI-wiecz­nej kuc­hni i fun­da­men­tów mu­rów ob­wo­do­wych. O­biek­ty te moż­na zwie­dzać in­dy­wi­du­al­nie lub sko­rzys­tać z o­fer­ty wy­ciecz­ki z prze­wod­ni­kiem. U­sy­tu­o­wa­ny we wschod­niej częś­ci ze­spo­łu pa­łac sta­no­wi dziś sie­dzi­bę szko­ły mu­zycz­nej o­raz or­ga­ni­za­cji o naz­wie Za­mek Cie­szyn, bę­dą­cej swo­is­tym cen­trum sztu­ki i lo­kal­nej przed­się­bior­czoś­ci z sa­la­mi wy­sta­wo­wy­mi, po­miesz­cze­nia­mi war­szta­to­wy­mi o­raz nie­wiel­kim ho­te­lem. Na par­te­rze bu­dyn­ku ad­mi­nis­tra­cji zam­ku mieś­ci się in­for­ma­cja tu­rys­tycz­na i sklep z pa­miąt­ka­mi. Ar­tys­tycz­na du­sza te­go miej­sca pod­kreś­la­na jest licz­ny­mi for­ma­mi zdo­bią­cy­mi park i te­ren przy­pa­ła­co­wy, m.in. ta­kim o­to - po­dob­no świe­cą­cym w no­cy - ró­żo­wym je­le­niem.



ul. Zamkowa 3
43-400 Cieszyn
tel. 33 8510821 wew. 14
e-mail: info(at)zamekcieszyn.pl
Godziny otwarcia zamku / Cennik



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

U STÓP WIEŻY PIASTOWSKIEJ



zgó­rze zam­ko­we zaj­mu­je za­chod­nią część his­to­rycz­nej za­bu­do­wy miej­skiej - miej­sce to jest łat­we w i­den­ty­fi­ka­cji ze wzglę­du na do­mi­nan­tę w pos­ta­ci wy­ras­ta­ją­ce­go po­nad ko­ro­ny drzew szczy­tu wie­ży pias­tow­skiej. Wej­ście do par­ku wie­dzie od stro­ny pa­ła­cu u­sy­tu­o­wa­ne­go przy u­li­cy Zam­ko­wej, pro­wa­dzą­cej wprost do znaj­du­ją­ce­go się w od­le­głoś­ci za­led­wie 100 met­rów przej­ścia gra­nicz­ne­go na Ol­zie. Brak wy­od­ręb­nio­ne­go par­kin­gu dla tu­rys­tów -> te­go na­le­ży szu­kać na mieś­cie, np. nie­o­po­dal przy al. Ja­na Łys­ka. Par­ko­wa­nie w mieś­cie płat­ne.




1. B. Czechowicz: Zamek jako manifest władcy - przyczynek do dziejów i ikonologii zamku w Cieszynie, DiG 2002
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
3. I. Panic: Zamek książęcy-miasto na Górnym Śląsku w średniowieczu, DiG 2002
4. A. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne od Opola do Żywca, Wspólnota Akademicka 2008


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

OBOK WIEŻY PIASTOWSKIEJ POŚRÓD DRZEW PORASTAJĄCYCH WZGÓRZE ZAMKOWE ZOBACZYĆ MOŻNA NIELICZNE JUŻ POZOSTAŁOŚCI KSIĄŻĘCEJ REZYDENCJI: ROTUNDĘ ŚW. MIKOŁAJA (Z LEWEJ) ORAZ CZĘŚCIOWO ZREKONSTRUOWANE DOLNE PARTIE BASZTY NAROŻNEJ Z PRZYLEGAJĄCYMI DO NIEJ FUNDAMENTAMI DAWNEJ KUCHNI ZAMKOWEJ



Dzięgielów - zamek rycerski XVw., 7 km
Strumień - pozostałości zamku szlacheckiego XVIIw., 17 km
Grodziec - zamek szlachecki Grodzieckich XVIw., 20 km
Bielsko-Biała - zamek ksiażąt cieszyńskich XIV., ob. z. Sułkowskich XIXw., 40 km




STRONA GŁÓWNA

tekst: wrzesień 2017
fotografie: czerwiec 2016