STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PACZKÓW

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

RELIKTY ZAMKU KRYJĄ SIĘ W TEJ OTO ZIELONEJ KĘPIE



stycz­niu 1230 ro­ku Kon­rad Ma­zo­wiec­ki na­dał Krzy­ża­kom drew­nia­no-ziem­ny gród, cas­trum Nis­soue, naz­wa­ny póź­niej przez nich sa­mych Vo­gel­sang, czy­li Pta­si śpiew. Gró­dek ten sta­no­wić miał pod­sta­wę ich dzia­łań prze­ciw ple­mio­nom prus­kim, w tym o­kre­sie częs­to nie­po­ko­ją­cym swo­imi na­jaz­da­mi zie­mię cheł­miń­ską. Niem­cy szyb­ko za­ło­ży­li tu kom­tu­rię z poś­wiad­czo­nym źród­ło­wo kom­tu­rem Hen­ry­kiem, wzmian­ko­wa­nym w ro­ku 1255. Współ­cześ­nie daw­ne po­ło­że­nie pierw­szej za­kon­nej sie­dzi­by na zie­miach pol­skich nie jest zna­ne, przy­pusz­cza się jed­nak, iż znaj­do­wa­ła się ona w oko­li­cach o­bec­ne­go dwor­ca PKP To­ruń Głów­ny. Po za­ję­ciu przez Za­kon Po­mo­rza Gdań­skie­go w 1308 nas­tą­pi­ło po­gor­sze­nie sto­sun­ków z Pol­ską, a tym sa­mym wzros­ło stra­te­gicz­ne zna­cze­nie le­wo­brzeż­ne­go gród­ka peł­nią­ce­go od­tąd ro­lę przy­czół­ka u­łat­wia­ją­ce­go i­nic­jo­wa­nie wy­praw na na­le­żą­cą do Ko­ro­ny zie­mię ku­jaw­ską. Drew­nia­no-ziem­na kon­struk­cja nie gwa­ran­to­wa­ła jed­nak wys­tar­cza­ją­ce­go bez­pie­czeń­stwa, dla­te­go kil­ka ki­lo­met­rów na po­łud­nie Krzy­ża­cy wznieś­li no­wy, cał­ko­wi­cie już mu­ro­wa­ny za­mek. Je­go bu­do­wę roz­po­czę­to o­ko­ło ro­ku 1327. Póź­niej pra­ce wstrzy­ma­no na czas dzia­łań wo­jen­nych pro­wa­dzo­nych prze­ciw Pol­sce Wła­dys­ła­wa Ło­kiet­ka, a nas­tęp­nie wzno­wio­no w ro­ku 1332 i kon­ty­nu­o­wa­no do lat 80. XIV stu­le­cia. Pod­czas woj­ny 1409-11 wa­row­nię nie­szaw­ską o­pa­no­wa­ły woj­ska Wła­dys­ła­wa Ja­gieł­ły, lecz na kan­wie po­ro­zu­mień pierw­sze­go po­ko­ju to­ruń­skie­go po­wró­ci­ła o­na w rę­ce Za­ko­nu. His­to­rię funk­cjo­no­wa­nia zam­ku za­koń­czy­ła de­cyz­ja pod­ję­ta w Meł­nie pod­czas ro­ko­wań po­ko­jo­wych po ko­lej­nym kon­flik­cie pol­sko-krzy­żac­kim, tak zwa­nej woj­nie go­lub­skiej. Na pod­sta­wie za­war­tych tam po­ro­zu­mień Pol­ska o­trzy­ma­ła o­kręg nie­szaw­ski o­raz za­pew­nie­nie, że do dnia 24 czer­wca 1423 wa­row­nia zo­sta­nie przez Niem­ców ro­ze­bra­na. Usta­lo­ny ter­min Krzy­ża­cy prze­kro­czy­li, za to roz­biór­kę prze­pro­wa­dzi­li nie­zwyk­le sta­ran­nie i w ro­ku 1424 po zam­ku po­zos­ta­ły je­dy­nie piw­ni­ce. Kil­ka lat póź­niej po tej sa­mej stro­nie Wis­ły Po­la­cy wznieś­li włas­ną twier­dzę (Dy­bów), któ­ra rów­nież no­si­ła mia­no "nie­szaw­skiej".


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

POZOSTAŁOŚCI ZAMKU NIESZAWSKIEGO



a­row­nię wznie­sio­no na nie­wiel­kim pół­wys­pie u­two­rzo­nym przez za­ko­le rze­ki Wis­ły. W skład zes­po­łu ob­ron­ne­go wcho­dził za­mek właś­ci­wy o­raz u­sy­tu­o­wa­ne od pół­no­cy pod­zam­cze z mły­nem, pie­kar­nią, bro­wa­rem, łaź­nią, wo­zow­nią itd. Za­mek właś­ci­wy zbu­do­wa­no na rzu­cie kwad­ra­tu o bo­ku o­ko­ło 35 met­rów. Oto­czo­ny był on pro­sto­kąt­nym mu­rem i fo­są o sze­ro­koś­ci 19 oraz głę­bo­koś­ci 5,5 met­ra. We­wnętrz­na za­bu­do­wa skła­da­ła się z czte­rech skrzy­deł sku­pio­nych wo­kół bru­ko­wa­ne­go dzie­dziń­ca. Naj­więk­sze z nich po­ło­żo­ne by­ło od po­łud­nia, po prze­ciw­nej stro­nie wjaz­du. Sta­no­wił je pod­piw­ni­czo­ny bu­dy­nek, w dol­nej kon­dyg­na­cji skle­pio­ny, któ­ry we­dług źró­deł mieś­cił za­kon­ne dor­mi­to­rium. Skle­pio­na piw­ni­ca znaj­do­wa­ła się też pod pół­noc­ną częś­cią gos­po­dar­cze­go skrzyd­ła wschod­nie­go - wy­po­sa­żo­na by­ła o­na w piec ty­pu hy­po­kau­stum słu­żą­cy do o­grze­wa­nia gór­nych po­miesz­czeń. Nie­pod­piw­ni­czo­ne skrzyd­ło za­chod­nie na par­te­rze mieś­ci­ło za­pew­ne kuch­nię. Os­tat­nie, pół­noc­ne skrzyd­ło nie zaj­mo­wa­ło peł­nej kur­ty­ny mu­rów ob­wo­do­wych, się­ga­ło o­no od za­chod­nie­go ich na­roż­ni­ka do bu­dyn­ku bram­ne­go, w któ­rym na pięt­rze u­lo­ko­wa­no miesz­ka­nie kom­tu­ra, a na par­te­rze iz­bę dla stra­ży. Wjazd do zam­ku pro­wa­dził przez most i szy­ję mię­dzy­mu­rza do bra­my, a nas­tęp­nie na dzie­dzi­niec, gdzie w pół­noc­no-wschod­nim na­roż­ni­ku znaj­do­wa­ła się o­cem­bro­wa­na drew­nia­na stud­nia. Wa­row­nia pow­sta­wa­ła w trzech za­sad­ni­czych e­ta­pach. W pierw­szym wznie­sio­no mur ob­wo­do­wy z ce­gły na ka­mien­nej pod­mu­rów­ce o­raz pół­noc­ną szy­ję bram­ną. W fa­zie na­stęp­nej zbu­do­wa­ny zos­tał bu­dy­nek bram­ny. Z trze­cie­go o­kre­su po­cho­dzą mu­ry skrzy­deł po­łud­nio­we­go, za­chod­nie­go i przy­pusz­czal­nie wschod­nie­go. Ze wzglę­du na bardzo skromną ilość za­cho­wa­nych śla­dów roz­pla­no­wa­nie wyż­szych kon­dyg­na­cji twier­dzy nie jest zna­ne.


PLAN ZAMKU WEDŁUG R. UZIEMBŁO



o cza­sów nam współ­czes­nych za­cho­wa­ły się je­dy­nie re­lik­ty fun­da­men­tów z od­sło­nię­ty­mi przez ar­che­o­lo­gów po­zos­ta­łoś­ci­ami piw­nic o­raz śla­dy po sztucz­nie wy­drą­żo­nym sta­wie z gro­blą do spusz­cza­nia wo­dy do Wis­ły. Re­lik­ty zam­ku skry­wa­ją się na pry­wat­nej po­se­sji, na oto­czo­nej przez kar­to­fla­ne po­le "zie­lo­nej wys­pie". Fi­zycz­nie dos­tęp jest moż­li­wy, po­dej­rze­wam jed­nak, że właś­ci­cie­le nie by­li­by za­chwy­ce­ni wi­do­kiem za­dep­tu­ją­cych ich upra­wy nie­pro­szo­nych tu­rys­tów. La­tem miej­sce to jest in­ten­syw­nie po­kry­te zie­le­nią, a zwie­dza­nie nie­zbyt przy­jem­ne ze wzglę­du na licz­nie wy­stę­pu­ją­ce tu­taj: ko­ma­ry, me­szki, pa­ją­ki, li­sza­je, klesz­cze, wło­cha­te gą­sie­ni­ce, skor­ki, oset, kol­czas­te ga­łę­zie, me­tro­we po­krzy­wy i in­ne da­ry bo­że.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

STARE MURY GDZIENIEGDZIE NIEŚMIAŁO WYGLĄDAJĄ SPOZA GĘSTWINY, PO PRAWEJ FORT X - BATERIA NADBRZEŻNA W DRODZE NA ZAMEK



o­zos­ta­łoś­ci zam­ku po­ło­żo­ne są ok. 100 me­trów od wa­łu prze­ciw­po­wo­dzio­we­go i ok. 200 me­trów przed miej­scem (pat­rząc od stro­ny To­ru­nia), w któ­rym nie­bies­ki szlak od­bi­ja w le­wo. Od zam­ku Dy­bów doj­ście zaj­mu­je o­ko­ło 40-50 mi­nut. Po dro­dze mi­ja­my XIX-wiecz­ny fort i od te­go miej­sca na­le­ży li­czyć od­cho­dzą­ce w le­wo ścież­ki, al­bo­wiem pią­ta z nich oz­na­cza bez­poś­red­nie są­siedz­two ru­in. Do­jazd sa­mo­cho­dem mo­żli­wy.





1. W. Antkowiak, P. Lamparski: Zamki i strażnice krzyżackie..., Graffiti BC 1999
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. M. Haftka: Zamki krzyżackie w Polsce, 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Państwa Krzyżackiego, Agencja CB 2000



Toruń - ruina zamku królewskiego Dybów XVw., 4 km
Toruń - ruina zamku komturskiego XIIIw., 5 km
Złotoria - ruina zamku królewskiego XIVw., 16 km
Bierzgłowo - zamek krzyżacki XIIIw., 25 km
Raciążek - ruina zamku biskupiego XIVw., 30 km
Kowalewo Pomorskie - pozostałości zamku komturskiego XIIIw. 33 km




STRONA GŁÓWNA

tekst: 2004
fotografie: 2004