STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PACZKÓW

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK W NIDZICY, WIDOK OD PÓŁNOCNEGO ZACHODU



o­ło­żo­na w sa­mym ser­cu Pusz­czy Ga­lin­dzkiej wczes­no­śred­nio­wiecz­na o­sa­da prus­ka Sa­si­nów, po za­ję­ciu i sko­lo­ni­zo­wa­niu przez za­bor­cze Pań­stwo Krzy­żac­kie, sta­no­wi­ła od po­ło­wy XIII stu­le­cia moc­no wy­su­nię­ty na po­łud­nie ośro­dek nad­gra­nicz­ny są­sia­du­ją­cy z Ma­zow­szem i za­sad­ni­czy punkt tran­zy­to­wy na szla­ku pro­wa­dzą­cym z zie­mi ma­zo­wiec­kiej w kie­run­ku Os­tró­dy i Ol­szty­na. Przy­pusz­czal­nie w la­tach 1266-68 zbu­do­wa­no w tym miej­scu drew­nia­no-ziem­ną for­ta­li­cję, któ­ra peł­ni­ła funk­cję sie­dzi­by ko­mor­ni­ka pod­le­głe­go po­cząt­ko­wo kom­tu­rii dzierz­goń­skiej, a po 1341 kom­tu­ro­wi w Os­tró­dzie. Bu­dow­la ta ot­rzy­ma­ła naz­wę Nei­den­berg - Za­mek nad Ni­dą i zaj­mo­wa­ła te­ren póź­niej­sze­go, po­ło­żo­ne­go od wscho­du przed­zam­cza, choć jej pier­wot­ny uk­ład po­zo­sta­je niez­na­ny. Po­myśl­ny roz­wój u­lo­ko­wa­nej na za­chód od wa­row­ne­go wzgó­rza o­sa­dy, a tak­że spo­wo­do­wa­ne a­gre­syw­ną po­li­ty­ką ksią­żąt li­tew­skich kon­flik­ty nad­gra­nicz­ne, wpły­nę­ły na de­cy­zję o przek­ształ­ce­niu do­tych­cza­so­we­go za­ło­że­nia drew­nia­no-ziem­ne­go w mu­ro­wa­ną, sil­nie u­for­ty­fi­ko­wa­ną twier­dzę. Głów­ne pra­ce bu­dow­la­ne przy no­wej wa­row­ni pro­wa­dzo­no w la­tach 1370-1407, przy czym w trak­cie ich re­a­li­za­cji wys­tą­pi­ły za­pew­ne ja­kieś po­waż­ne pro­­ble­my, bo­wiem za­cho­wa­ły się do­ku­men­ty z 1399 ro­ku, mó­wią­ce o wy­pła­cie 1 grzyw­ny (oko­ło 0,2 kg sreb­ra) fa­chow­co­wi ma­ją­ce­mu o­ce­nić ja­kość świe­żo wznie­sio­nych mu­rów. Być mo­że o­wym kon­sul­tan­tem był sam Mi­ko­łaj Fel­len­stein z Kob­len­cji - bu­dow­ni­czy Pa­ła­cu Wiel­kich Mis­trzów w Mal­bor­ku, sta­wia­ją­cy w tym o­kre­sie twier­dzę w By­to­wie. Etap za­a­wan­so­wa­nia ro­bót mu­siał być wów­czas bar­dzo da­le­ko po­su­nię­ty, po­nie­waż już dzie­sięć lat wcześ­niej o­biekt na­da­wał się do przy­ję­cia u­czest­ni­ków kon­fe­ren­cji roz­jem­czej de­li­be­ru­ją­cych nad po­pra­wie­niem wza­jem­nie wro­gich sto­sun­ków przy­gra­nicz­nych. De­le­ga­ci w oso­bach m.in. bis­ku­pa poz­nań­skie­go, księ­cia ma­zo­wiec­kie­go Zie­mo­wi­ta i li­tew­skie­go Skir­gieł­ły o­raz wiel­kie­go mis­trza Za­ko­nu Kon­ra­da Wal­len­ro­da ze świ­tą przez sześć ko­lej­nych dni sta­ra­li się przed­sta­wić swo­je ra­cje, po czym każ­dy od­je­chał w swo­ją stro­nę nie o­sią­ga­jąc żad­nych kon­kret­nych re­zul­ta­tów. W ro­ku 1409, w przed­dzień wy­bu­chu wiel­kiej woj­ny z Pol­ską, świe­żo u­koń­czo­ny za­mek o­trzy­mał po­li­tycz­ny a­wans - od­tąd re­zy­do­wał w nim krzy­żac­ki pro­ku­ra­tor.


WIDOK ZAMKU W 1602 ROKU


ok póź­niej miał miej­sce chrzest bo­jo­wy mu­rów warowni, chrzest nie­u­da­ny i za­koń­czo­ny cał­ko­wi­tą klęs­ką ma­ją­cą swo­je źród­ło nie ty­le w nie­do­cią­gnię­ciach w ich kon­struk­cji, co ra­czej stra­chu i bra­ku wia­ry wśród o­broń­ców zam­ku. Zmie­rza­ją­ce w kie­run­ku Grun­wal­du woj­sko pol­skie za­ję­ło bo­wiem Ni­dzi­cę w dniu 12 lip­ca 1410 praw­do­po­dob­nie bez wal­ki. Zgod­nie z roz­ka­zem wiel­kie­go mis­trza więk­szość za­ło­gi zam­ku wy­ma­sze­ro­wa­ła wów­czas na punkt zbor­ny armii krzy­żac­kiej - w Ni­dzi­cy po­zos­ta­ła tyl­ko nie­wiel­ka licz­ba zbroj­nych, głów­nie bra­ci w po­desz­łym wie­ku o­raz tro­chę służ­by, któ­rzy w obli­czu nie­bez­pie­czeń­stwa stchó­rzy­li, nie chcie­li, bądź nie po­tra­fi­li prze­ciw­sta­wić się prze­wa­ża­ją­cej si­le wro­gich wojsk i do­bro­wol­nie ot­wo­rzy­li bra­my. Bu­dow­la zna­laz­ła się cza­so­wo pod za­rzą­dem księ­cia Ja­nu­sza Ma­zo­wiec­kie­go, by po za­koń­cze­niu dzia­łań wo­jen­nych po­wró­cić w rę­ce Za­ko­nu. Czte­ry la­ta póź­niej ar­mia pol­sko-li­tew­ska w si­le blis­ko 40 ty­się­cy lu­dzi po­now­nie prze­kro­czy­ła gra­ni­cę z Pań­stwem Krzy­żac­kim i ru­szy­ła w kie­run­ku Dział­do­wa o­raz Ni­dzi­cy. Do­wo­dzo­ne przez Wła­dys­ła­wa Ja­gieł­łę od­dzia­ły w dniu 29 lip­ca 1414 bez więk­szych pro­ble­mów za­ję­ły mias­to, a nas­tęp­nie sil­nym os­trza­łem ar­ty­le­ryj­skim roz­po­czę­ły szturm te­raz już znacz­nie le­piej przy­go­to­wa­nej do de­fen­sy­wy twier­dzy. Po 8-dnio­wym, oku­pio­nym krwią 400 żoł­nie­rzy o­blę­że­niu w dniu 6 sier­pnia Po­la­cy tryum­fal­nie wesz­li do zam­ku, któ­re­go poz­ba­wio­ny na­dziei per­so­nel na wieść o upad­ku Ol­sztyn­ka do­bro­wol­nie ska­pi­tu­lo­wał, co zgod­nie z wo­jen­nym zwy­cza­jem poz­wo­li­ło mu za­cho­wać ży­cie i bez­piecz­nie od­je­chać w kie­run­ku Dział­do­wa. Pol­ska o­ku­pa­cja Ni­dzi­cy trwa­ła jed­nak led­wie nies­peł­na dwa mie­sią­ce, bo­wiem już we wrześ­niu kom­tur Os­tró­dy Jan von Bi­chau - wy­ko­rzys­tu­jąc fakt, że więk­szość wro­gich mu sił za­ję­ta by­ła a­ku­rat o­ble­ga­niem Brod­ni­cy - nies­po­dzie­wa­nie za­a­ta­ko­wał, zmu­sza­jąc do ka­pi­tu­la­cji poz­ba­wio­ną niez­będ­ne­go wspar­cia nie­licz­ną za­ło­gę. Pod­czas wiel­kiej wy­pra­wy w ro­ku 1414 ar­mia kró­lew­ska nie o­gra­ni­cza­ła swoich dzia­łań tyl­ko do oble­ga­nia krzy­żac­kich wa­row­ni. Pol­sko-li­tew­skie za­go­ny spus­to­szy­ły wów­czas du­że ob­sza­ry za­chod­niej częś­ci Ma­zur, z ko­lei co­fa­ją­cy się Krzy­ża­cy tak­tycz­nie nisz­czy­li wszel­ką żyw­ność, ja­kiej nie u­da­ło im się ze so­bą za­brać, pod­pa­la­li mły­ny, pie­kar­nie o­raz za­le­ga­ją­ce na po­lach zbo­ża, stąd wy­da­rze­nia te okre­ślo­ne zos­ta­ły przez his­to­ry­ków tzw. woj­ną gło­do­wą.


PANORAMA MIASTA Z 1684 ROKU NA RYCINIE CH. J. HARTKNOCHA


o za­koń­cze­niu dzia­łań wo­jen­nych nas­tą­pi­ło wza­jem­ne li­za­nie ran, cze­go e­fek­tem był czter­dzies­to­let­ni o­kres względ­ne­go spo­ko­ju, pod­czas któ­re­go mias­to roz­wi­ja­ło się pla­no­wo, choć su­ro­we rzą­dy krzy­żac­kie wpły­nę­ły na za­ło­że­nie sil­nej o­po­zy­cji i wstą­pie­nie Ni­dzi­cy w 1444 do Związ­ku Prus­kie­go: [...] rów­nież pro­ku­ra­tor, pan Kyn­sber­ger z Ni­bor­ka, ka­zał jed­ne­mu bied­ne­mu chło­pu u­ciąć o­bie rę­ce, po­nie­waż on ko­goś dru­gie­go lek­ko ska­le­czył: cho­ciaż ten posz­ko­do­wa­ny nie skar­żył, na­wet wsta­wił się za nim, pro­ku­ra­tor jed­nak nie chciał mu o­ka­zać łas­ki [...] rów­nież ku­ch­arza ka­zał po­wie­sić, któ­ry miał przy so­bie tro­chę pie­nię­dzy, cho­ciaż ten chciał dać do­wo­dy, że te­go nie u­kradł, jak po­są­dził go pro­ku­ra­tor [...]. Dzia­łal­ność Związ­ku przek­ształ­ci­ła się w ogól­no­kra­jo­we pow­sta­nie, a nas­tęp­nie ko­lej­ną woj­nę pol­sko-krzy­żac­ką, tzw. woj­nę trzy­nas­to­let­nią. Dwa ty­god­nie po roz­po­czę­ciu dzia­łań wo­jen­nych, 19 lu­te­go 1454 za­mek o­pa­no­wał przy­wód­ca pow­stań­ców o­krę­gu os­tródz­kie­go - sę­dzia ziem­ski Klau­ko z Wierz­bo­wa i usa­do­wił w nim ja­ko sta­ros­tę ry­ce­rza Jan­ka ze Sław­ko­wa. Rok póź­niej wa­row­nię po­wie­rzo­no czes­kie­mu za­cięż­ne­mu w służ­bie pol­skiej Ja­no­wi Kol­dy z Żam­pa­chu, któ­ry u­trzy­mał ją do koń­ca tej woj­ny, po czym w wy­ni­ku us­ta­leń dru­gie­go po­ko­ju to­ruń­skie­go po­wró­ci­ła o­na w rę­ce nie­miec­kie sta­jąc się sie­dzi­bą pro­ku­ra­to­ra Wil­hel­ma von Ep­pin­ge­na. Przesz­ło pół wie­ku po tych wy­da­rze­niach dosz­ło w Ni­dzi­cy do ko­lej­nej, os­tat­niej już kon­fron­ta­cji pol­sko-krzy­żac­kiej. Pod ko­niec stycz­nia 1520 od­dzia­ły Zyg­mun­ta Sta­re­go roz­po­czę­ły ob­lę­że­nie mias­ta, któ­re na roz­pa­czli­wy a­pel wiel­kie­go mis­trza Al­brech­ta von Ho­hen­zol­lerna o­trzy­ma­ło wspar­cie w pos­ta­ci za­cięż­nych pos­piesz­nie spro­wa­dzo­nych w tym ce­lu z głę­bi Rze­szy. Po łat­wym sfor­so­wa­niu miej­skich mu­rów 1 lu­te­go 1520 do­wo­dzą­cy pol­skim woj­skiem Ga­sie­niec­ki wy­sto­so­wał ul­ti­ma­tum do bro­nią­cych się w zam­ku Krzy­ża­ków z żą­da­niem ka­pi­tu­la­cji. Ci jed­nak - dos­ko­na­le zda­jąc so­bie spra­wę ze sła­boś­ci pol­skiej ar­ty­le­rii o­raz li­cząc na si­łę włas­nych for­ty­fi­ka­cji, po­zos­ta­li głu­si na te wez­wa­nia, zmu­sza­jąc na­jeź­dźców do na­da­rem­ne­go, jak się póź­niej o­ka­za­ło, wy­sił­ku. Po nies­ku­tecz­nym os­trze­la­niu twier­dzy, nie o­siąg­niw­szy o­cze­ki­wa­nych re­zul­ta­tów zmę­cze­ni Po­la­cy od­stą­pi­li, pusz­cza­jąc z dy­mem zam­ko­wy młyn i wy­ła­do­wu­jąc swo­ją złość na Bo­gu du­cha win­nych miesz­cza­nach.



ZAMEK NA POCZTÓWKACH Z POCZĄTKU XX WIEKU


o se­ku­la­ry­za­cji Za­ko­nu zor­ga­ni­zo­wa­no w Ni­dzi­cy sta­ros­two ksią­żę­ce z pier­wszym sta­ros­tą w oso­bie miej­sco­we­go szlach­ci­ca Piot­ra Ko­bie­rzyc­kie­go. Roz­po­czął się wów­czas stu­let­ni okres do­bro­by­tu i in­ten­syw­ne­go roz­wo­ju mias­ta przer­wa­ny bru­tal­nie przez na­jaz­dy wojsk szwedz­kich w XVII stu­le­ciu. Pod­czas Po­to­pu (1656) oku­po­wa­ną przez Szwe­dów wa­row­nię pró­bo­wa­ły zdo­być czam­bu­ły ta­tar­skie przys­ła­ne przez cha­na z po­mo­cą kró­lo­wi pol­skie­mu Ja­no­wi Ka­zi­mie­rzo­wi. Po­tęż­na ar­ty­le­ria i musz­kie­ty za­ło­gi o­ka­za­ły się jed­nak sil­niej­sze od fu­rii a­ta­ku­ją­cych spo­dzie­wa­ją­cych się za­pew­ne u­kry­tych za gru­by­mi mu­ra­mi bo­ga­tych łu­pów. Oblę­że­nie ta­tar­skie by­ło os­tat­nim w his­to­rii ni­dzic­kie­go zam­ku - w la­tach nas­tęp­nych je­go zna­cze­nie mi­li­tar­ne wy­raź­nie pod­u­pad­ło, a brak na­le­ży­tej o­pie­ki i licz­ne za­nied­ba­nia spra­wi­ły, że pod ko­niec XVIII wie­ku bu­dow­la blis­ka by­ła ru­i­nie. Jej zły stan po­gor­szył jesz­cze wiel­ki po­żar mias­ta w 1784, któ­ry za­się­giem swym ob­jął rów­nież ca­łe przed­zam­cze. Naj­wię­cej jed­nak znisz­czeń do­ko­na­li na zam­ku żoł­nie­rze fran­cus­cy sta­cjo­nu­ją­cy tu­taj z przer­wa­mi w la­tach 1806-12 - na wzgó­rzu zam­ko­wym mieś­cił się wów­czas woj­sko­wy la­za­ret. Od cał­ko­wi­tej ru­i­ny zde­was­to­wa­ny przez Na­po­le­oń­czy­ków gmach u­ra­to­wał rad­ca są­do­wy Fer­dy­nand Ty­mo­te­usz Gre­go­ro­vius, któ­ry zgło­sił i w la­tach 1828-30 do­pro­wa­dził do re­a­li­za­cji po­mysł od­bu­dowy śred­nio­wiecz­nej twier­dzy z przez­na­cze­niem na sie­dzi­bę są­du, pry­wat­ne miesz­ka­nia o­raz wię­zie­nie. W 1945 ro­ku za­mek nie miał już ty­le szczęś­cia - zbom­bar­do­wa­ny przez Ros­jan spło­nął, tra­cąc stro­py i część mu­rów. Szyb­ko jed­nak pod­ję­to de­cyz­ję o je­go od­bu­do­wie, w 1949 obiekt od­gru­zo­wa­no, a trzy la­ta póź­niej ru­szy­ły pier­wsze pra­ce za­bez­pie­cza­ją­ce. Peł­ną res­tau­ra­cję za­byt­ku, łącz­nie z kon­ser­wa­cją za­cho­wa­nych ma­lo­wi­deł w ka­pli­cy i re­fek­ta­rzu, za­koń­czo­no w 1965, po czym u­ro­czyś­cie od­da­no go w użyt­ko­wa­nie lo­kal­nym in­sty­tu­cjom kul­tu­ral­no-spo­łecz­nym.



FOTOGRAFIE Z 1914 ROKU, NA PIERWSZYM PLANIE ZNISZCZONE PRZEZ ROSJAN ZABUDOWANIA PRZY RYNKU



LEGENDA O NOWAKU

Pod­czas Po­to­pu szwedz­kie­go w 1656 ro­ku pod mias­to po­desz­ły wys­ła­ne przez cha­na na po­moc kró­lo­wi pol­skie­mu licz­ne czam­bu­ły ta­tar­skie. Zam­knię­to przed ni­mi bra­my i z nie­po­ko­jem o­­cze­ki­wa­no dal­sze­go roz­wo­ju wy­da­rzeń. Tym­cza­sem je­den z mło­dych miesz­czan, nie­ja­ki No­wak, za­u­wa­żył przy­pad­kiem, że nie­o­po­dal mu­rów u­rzę­du­je sam wódz ta­tar­ski ze swo­ją świ­tą, być mo­że o­ma­wia­jąc plan zdo­by­cia mias­ta. Nie zas­ta­na­wia­jąc się dłu­go No­wak do­padł do naj­bliż­szej ar­ma­ty, przy­mie­rzył z dzia­ła, strze­lił i..tra­fił. Utra­ta wo­dza spo­wo­do­wa­ła o­grom­ne po­ru­sze­nie w obo­zie - ha­łas i ruch był tak wiel­ki, że rad­cy miej­scy uz­na­li to za atak i roz­ka­za­li od­na­leźć te­go, któ­ry tak bez­myś­lnie zde­ner­wo­wał Az­ja­tów. Ka­ry w tam­tych cza­sach by­ły sro­gie, a że bied­ny chłop nie chciał stra­cić ani rę­ki, ani tym bar­dziej gło­wy, więc pos­ta­no­wił się ukryć. Spryt­ny był i scho­wał się tam, gdzie nikt na pew­no by go nie szu­kał - w oka­za­łej kup­ce świe­że­go, pach­ną­ce­go...na­wo­zu. Po ja­kimś cza­sie spra­wa się wy­jaś­ni­ła, Ta­ta­rzy od­stą­pi­li, a wy­da­ne­go przez żo­nę No­wa­ka mias­to przy­ję­ło jak bo­ha­te­ra.



FASADA ZACHODNIA ZAMKU NA RYCINIE C. STEINBRECHTA Z 1920 ROKU



ys­ta­wio­ny przy kra­wę­dzi wy­so­ko wy­nie­sio­ne­go nad bag­nis­tą do­li­ną Ni­dy wzgó­rza za­mek w Ni­dzi­cy na­le­żał do naj­sil­niej­szych za­kon­nych for­ty­fi­ka­cji pro­ku­ra­tor­skich. Zbu­do­wa­no go z ceg­ły, w dol­nych kon­dyg­na­cjach z ka­mie­nia pol­ne­go, na pla­nie pros­to­ką­ta o bo­kach 13x61 met­rów. W skład za­ło­że­nia ob­ron­ne­go wcho­dzi­ły two­rzą­ce o­to­czo­ny drew­nia­nym kruż­gan­kiem dzie­dzi­niec czte­ry zróż­ni­co­wa­ne wiel­koś­cio­wo o­raz ar­chi­tek­to­nicz­nie skrzyd­ła, z któ­rych naj­star­sze i naj­bar­dziej re­pre­zen­ta­cyj­ne by­ło skrzyd­ło za­chod­nie, tzw. dom wiel­ki. Po­nad gos­po­dar­czym przy­zie­miem, gdzie fun­kcjo­no­wa­ły: kuch­nia, spi­żar­nia, bro­war o­raz piw­ni­ce, znaj­do­wa­ło się pięt­ro prze­wod­nie z ka­pli­cą, re­fek­ta­rzem i kom­na­tą pro­ku­ra­to­ra, zwa­ną rów­nież kan­ce­la­rią. Dwa pierw­sze po­miesz­cze­nia, na­kry­te efek­tow­nym sześ­cio­ra­mien­nym skle­pie­niem gwiaź­dzis­tym, oz­do­bio­no częś­cio­wo za­cho­wa­ny­mi do dziś ma­lo­wid­ła­mi o cha­rak­te­rze re­li­gij­nym. Trze­cia, naj­wyż­sza kon­dyg­na­cja przez­na­czo­na by­ła na ma­ga­zy­ny, wo­kół któ­rych w ko­ro­nie mu­rów ob­wo­do­wych po­pro­wa­dzo­no gan­ki ob­ron­ne. Dom wiel­ki po­kry­to da­chem dwu­spa­do­wym oz­do­bio­nym szczy­ta­mi z cha­rak­te­rys­tycz­ny­mi ster­czy­na­mi. Wjazd na za­mek wy­so­ki pro­wa­dził od wscho­du przez bu­dy­nek bram­ny z dwie­ma fur­ta­mi o­raz bro­ną, flan­ko­wa­ny pię­cio­kon­dyg­na­cyj­ny­mi, bliź­nia­czy­mi wie­ża­mi miesz­kal­ny­mi, wy­su­nię­ty­mi niez­nacz­nie po­za li­co mu­ru. Czwo­ro­kąt bu­dyn­ków u­zu­peł­nia­ły dwu­pięt­ro­we skrzyd­ła: po­łud­nio­we i pół­noc­ne słu­żą­ce ce­lom gos­po­dar­czo-ob­ron­nym. Na wschód od zam­ku wy­so­kie­go mieś­ci­ło się gos­po­dar­cze przed­zam­cze, któ­re w obec­nym kształ­cie is­tnie­je od po­cząt­ku XVI stu­le­cia. Skła­da się ono z dwóch bu­dyn­ków, nis­kiej bra­my wjaz­do­wej o­raz flan­ku­ją­cej ją po­tęż­nej cy­lin­drycz­nej basz­ty. Na prze­ło­mie XVI i XVII wie­ku pow­sta­ło dru­gie przed­zam­cze, znisz­czo­ne przez po­żar mias­ta w 1784 ro­ku. Ca­łe za­ło­że­nie o­to­czo­ne by­ło zew­nęt­rznym mu­rem ob­wo­do­wym wzmoc­nio­nym od za­cho­du przez przys­to­so­wa­ne do obro­ny og­nio­wej dwie okrąg­łe bas­te­je.



PLAN ZAMKU Z XVI WIEKU (BEZ MURU ZEWNĘTRZNEGO): 1. SKRZYDŁO ZACHODNIE, 2. DZIEDZINIEC, 3. PRZEJAZD BRAMNY, 4. WIEŻE MIESZKALNE,
5. SKRZYDŁO POŁUDNIOWE, 6. SKRZYDŁO PÓŁNOCNE, 7. WJAZD NA PRZEDZAMCZE, 8. PRZEDZAMCZE, 9. BASZTA



ob­rze u­trzy­ma­na, zad­ba­na krzy­żac­ka wa­row­nia słu­ży o­bec­nie ja­ko sie­dzi­ba miej­skie­go cen­trum biz­ne­su, kul­tu­ry oraz roz­ryw­ki. Mu­ry zam­ko­we da­ły schro­nie­nie licz­nym in­sty­tu­cjom i ini­cja­ty­wom. Miesz­czą się w nich: Mu­ze­um Zie­mi Ni­dzic­kiej z eks­po­zy­cją et­no­gra­ficz­no-his­to­rycz­ną, Ni­dzic­ki Oś­ro­dek Kul­tu­ry, Brac­two Ry­cer­skie Kom­tu­rii Ni­dzic­kiej, pra­cow­nia rzeź­by i bi­blio­te­ka miej­ska. Dzia­ła tu­taj rów­nież ho­tel o­raz res­tau­ra­cja. Wstęp na przed­zam­cze i na dzie­dzi­niec zam­ku wy­so­kie­go wol­ny, do mu­ze­um płat­ny. Kom­pleks o­to­czo­ny jest gęs­tym XIX-wiecz­nym par­kiem, któ­ry w wyż­szych par­tiach po­wi­nien być chy­ba nie­co przet­rze­bio­ny, w okre­sie wio­sen­no-let­nim bo­wiem (ku roz­pa­czy fo­to­gra­fów) zaz­dros­ne drze­wa prze­sła­nia­ją za­mek nie­mal cał­ko­wi­cie.


Zamek Nidzica
ul. Zamkowa 2, 13-100 Nidzica
tel.(89) 625 03 70


Godziny otwarcia zamku / Cennik



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

PRZEJAZD BRAMNY W SKRZYDLE WSCHODNIM, PO PRAWEJ DZIEDZINIEC ZAMKU WYSOKIEGO



i­dzi­ca po­ło­żo­na jest o­ko­ło 50 km na po­łud­nie od Ol­szty­na. Do­god­ny do­jazd ko­le­ją z War­sza­wy, Ol­szty­na o­raz Dział­do­wa. PKS naj­częś­ciej kur­su­je z kie­run­ku Dział­do­wa, Mła­wy, Ol­szty­na i Szczyt­na. Po wyj­ściu z dwor­ca PKP (obok przys­ta­nek PKS) na­le­ży iść ul. Koś­ciusz­ki, czy­li pros­to na wschód aż do Ryn­ku. Stam­tąd za­mek jest już do­brze wi­docz­ny. Dla zmo­to­ry­zo­wa­nych nie­wiel­ki par­king przy zam­ku lub ob­szer­ny i bar­dziej dos­tęp­ny na Ryn­ku.





1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. M. Haftka: Zamki krzyżackie w Polsce, 1999
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce północnej i środkowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Państwa Krzyżackiego, Agencja CB 2000
6. W. Śniecikowski, R. Skeczowski: Administracja i samorząd miejski w Państwie Krzyżackim, Miscellanea 1997



IMG BORDER=1 style=

WIDOK OD POŁUDNIOWEGO WSCHODU



Działdowo - zamek krzyżacki XIVw., 23 km
Olsztynek - zamek krzyżacki XIVw., 27 km
Dąbrówno - relikty zamku krzyżackiego XVw., 31 km
Szczytno - ruina zamku prokuratorskiego XIVw., 48 km
Szreńsk - relikty zamku szlacheckiego XVIw., 50 km




STRONA GŁÓWNA

tekst: 2004
fotografie: 2004