STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

RUINA ZAMKU W RATNIE - WIDOK OD STRONY POŁUDNIOWEJ



drugiej połowie XIV wieku istniał w Ratnie zamek, wzmiankowany po raz pierwszy w ro­ku 1377, którego budowę tradycja przypisuje rycerskiemu rodowi de Mussin. Ta nie­wiel­ka, być może jeszcze drewniana warownia przeszła w 1388 na wyłączność rodziny von Pan­nwitz, by zostać jej odebraną w XV stuleciu w związku z rzekomymi restrykcjami będącymi konsekwencją nieudanego spisku właściciela na jednego z królów czeskich. Odtąd gospodarze ma­jąt­ku zmieniali się często i jeszcze w XV wieku należał on m.in. do rodu von Haag (1430), Zbin­ka Bochovec z Bochowa (1485) i wreszcie samego księcia ziębickiego Henryka I Po­die­bra­do­wi­cza, który włączył go w skład swych dóbr w roku 1494.


W najstarszych znanych nam źródłach, których powstanie datowane jest na 1. połowę XIV stulecia, wieś określana jest mianem Ratin. Późniejsze formy to Rathen (1414), Ratnow (1485), ponownie Rathen (1505), Raten (1624), Nieder Rathen (1747), a także pisana łącznie Niederrathen (1780). W XIX wieku pojawiła się polska nazwa Rataje, zaś w latach 1945-47 funkcjonował oficjalny termin Raszewo Dolne.


IMG BORDER=1 style=

WIDOK ZAMKU OD POŁUDNIA NA RYCINIE J.D. HATSCKHERA Z 1737 ROKU


roku 1501 wieś przeszła jako lenno na własność Ulricha hrabiego von Hardegg, oże­nio­ne­go z córką księcia Henryka I Podiebradowicza Sidonią, która wniosła mu Ratno w wianie. Ulrich najwyraźniej pogardził średniowieczną warownią, gdyż niedługo po ślubie zde­cy­dował się ją zburzyć i w tym samym miejscu wystawił nowy murowany zamek bądź dwór o­bron­ny. Ów obiekt znacznie rozbudował następny właściciel - Balthasar von Reichenbach - pier­wszy z rodu trzymającego Ratno przez kolejnych 100 lat. W tym czasie, zapewne jeszcze przed 1563 warownię poddano wielkiej renesansowej przebudowie, dodano wały obronne, przekopano fosy. W roku 1613 Heinrich von Reichenbach zwany Bieler sprzedał część swych dóbr łącz­nie z Ratnem Dolnym Karlowi von Sebottendorf, któremu 15 lat później za uczestnictwo w rebelii antyhabzburskiej skonfiskowano pół wsi, drugą połowę zaś nabył od niego kupiec Peter Langwies. Jego syna Christiana pamiętamy głównie z gwałtownego charakteru i bezwzględnej polityki wobec poddanych, co doprowadziło do buntu chłopów zakończonego próbą spalenia pań­skiego kąta, na nieszczęście dla nich nieudanego i twardo stłumionego przez feudała. Co nie po­wiodło się miejscowym wieśniakom, z sukcesem powtórzyli Szwedzi, którzy w 1645 roku zamek zdobyli, splądrowali, a na końcu puścili z dymem. Rok później majątek został przejęty przez kame­rę cesarską i sprzedany sekretarzowi dworskiemu Wis­me­ro­wi von Wiesenbergowi.


IMG BORDER=1 style=

RATNO PRZED 1880, RYS. T. BLATTERBAUER


DANIEL VON OSTERBERG

Urodził się w 1634 roku w czeskiej Opawie jako Daniel Paschasius, syn bogatych kupców z Ostrawy. Po zdobyciu wykształcenia na studiach prawniczych w Pradze służył przez jakiś czas jako ochmistrz u hrabiów Althann w Międzylesiu, gdzie dorobił się pokaźnego majątku, który pomnożył w efekcie korzystnych koligacji małżeńskich. W wieku 40 lat Daniel został nobilitowany przez cesarza Leopolda I tytułem hrabiego i nazwiskiem "von Osterberg", stając się członkiem tzw. nowej szlachty. Wtedy też rodzina Althann podarowała mu wieś Gorzuchów, położoną niedaleko Wambierzyc.

Wychowany w oparciu o nauki jezuitów, pod wpływem przeczytanych lektur opisujących dawną Jerozolimę z czasów Salomona, von Osterberg postanowił odtworzyć święte miasto na obszarze ziemi kłodzkiej. Najbardziej odpowiednim dla tego typu inicjatywy miejscem były wspo­mnia­ne Wambierzyce, miejscowość pielgrzymkowa oraz sanktuarium maryjne, której właścicielem został w 1677. Budowa centrum misyjnego okazała się się jego życiową pasją. Sprowadził wielu wy­bit­nych architektów, stworzył koncepcję inscenizacji misteriów pasyjnych i zapoczątkował budowę naj­dłuż­szej, bo liczącej 80 stacji, kalwarii na Śląsku.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

NAROŻNIK PÓŁNOCNO-ZACHODNI,
WCZEŚNIEJ STAŁA TU MASYWNA WIEŻA

ZACHODNIA SMUKŁA WIEŻYCZKA POCHODZI Z POŁOWY XIX WIEKU


roku 1675 wieś Ratno wraz z pobliskimi Wambierzycami kupił Daniel Paschasius Os­terberger von Osterberg, pochodzący z tzw. nowej szlachty prawnik cesarski. Przebu­dował on zamek przekształcając go we wspaniałą renesansowo-barokową rezydencję, jedną z naj­piękniejszych na ziemi kłodzkiej. Spadkobiercą pałacu został syn Daniela - Johann Anton, a po nim zamieszkał tu pułkownik cesarski Emanuel Franz baron von Osterberg. W 1776 majątek przeszedł na własność radcy handlowego Leopolda Gendela z Nowej Rudy, który wyłożył nań astronomiczną na owe czasy kwotę 77 tysięcy guldenów. Pół wieku później potomkowie Gendela sprze­dali rodzinne dobra Augustowi Grossmanowi, ten zaś w 1854 pozbył się ich na rzecz szkoc­kiego milionera Woldemara von Johnston. Gdy Szkot zmarł 6 lat później, w Ratnie zo­stała jego żona z synem Maxem von Johnston, który w październiku 1900 utworzył tu majorat o powierzchni 560 ha. Max dożył końca 1. wojny światowej - po jego odejściu małżonka Elly de domo Hauteville otrzymała wolną rękę w zarządzaniu posiadłością, co po kilku latach skrzętnie wykorzystała odsprzedając ją baronowej Isabelli von Blanckart de domo von Munch­hau­sen. Pani von Blanckart była ostatnią przedwojenną właścicielką zamku - wysiedlono ją stąd w 1946 roku.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

FOTOGRAFIE Z OKRESU XX-LECIA MIĘDZYWOJENNEGO


Według rodowej legendy protoplastą Paschasiusów miał być władca Sparty Don Phasis, który ok. 300 r. n.e., jako namiestnik Lakonii, stłumił bunt uchodźców z Palestyny, a na górze będącej miejscem odprawiania święta Paschy, wzniósł zamek i miasto zwane Paschava; później pod imieniem Paschasius zarządzał Sycylią i pod koniec życia przystał do chrześcijan. Jego potomkowie trafili do Italii, Galii oraz innych krajów. Gałąź niemiecką zapoczątkował cesarski le­gio­ni­sta Sido Paschasius, wzięty przez Germanów do niewoli, który dobrowolnie osiadł na obczyźnie. Tam dotarła do niego wieść o zburzeniu przez hunów rodzinnej Paschavy i tam wniósł swą nową siedzibę, od której jego potomkowie wzięli predykat "von Osterberg".

na podstawie Zamek jako kreacja przestrzeni mitycznej autorstwa A. Kwaśniewskiego


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

FOTOGRAFIE Z LAT 30-YCH XX WIEKU


o wyjeździe baronowej nowe socjalistyczne władze utworzyły w gmachu zamkowym ośro­dek wypoczynkowy podlegający początkowo Państwowemu Przedsiębiorstwu Ho­do­wla­ne­mu ze Ścinawki, później noworudzkiej Radzie Narodowej i wreszcie Wydziałowi Oświaty Kul­tu­ry Urzędu Powiatowego w Nowej Rudzie, który planował zorganizować w jego murach dom dzie­cka. Mimo przeprowadzonego w 1972 dużego remontu zamek opustoszał i choć próbowano uru­cho­mić w nim placówkę hotelową, to ze względu na smród pochodzący z prowadzonej po są­siedzku hodowli bydła pomysłu szybko zaniechano. Zdewastowany, lecz wciąż w nienagannym stanie tech­nicz­nym obiekt kupił w 1996 roku od Agencji Własności Rolnej prywatny przedsię­biorca, po czym ledwie dwa lata później pałac spłonął w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach. Powszechnie uważa się, że padł on ofiarą umyślnego podpalenia w celu wyłudzenia odszkodo­wa­nia.


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK NA POCZTÓWCE Z 1951 ROKU



urowany zamek wzniesiono na planie zbliżonym do prostokąta o bokach ok. 14x22 metry zajmującego zachodnią i środkową część obecnego założenia. Centralną przestrzeń o­bej­mo­wał niewielki dziedziniec (1), z którym łączyło się otwarte do wewnątrz przyziemie skrzydła północnego (2), datowanego na rok 1563. W narożu północno-zachodnim stanęła masywna wieża (3) o boku 7,5 metra - sąsiadował z nią wjazd ulokowany we wspomnianym skrzydle północnym, a przed połową XVI wieku - w północnej kurtynie. W 2. połowie XVII stulecia Paschasius von Os­ter­berg przebudował gotycko-renesansowy kompleks zabudowań przedłużając elewację po­łu­dnio­wą o dwie osie okienne (4) i dostawiając doń 1-osiowy aneks (5). Przekształcił też niektóre star­sze wnętrza, zawęził dziedziniec, a wejście zaakcentował wieżyczką. Od południa wzniósł po­nad­to wolnostojący budynek (6), gdzie umieścił pokoje zarządcy, kancelarię i salę do gry w bi­lard. W są­sie­dztwie kancelarii stanęła reprezentacyjna brama wjazdowa, a pomiędzy rezydencją a pod­wó­rzem gospodarczym pojawiła się niezbyt głęboka fosa. (7).


PLAN ZAMKU:
1. DZIEDZINIEC, 2. SKRZYDŁO PÓŁNOCNE, 3. WIEŻA NAROŻNA, 4. SKRZYDŁO WSCHODNIE,
5. ALKIERZ WSCHODNI, 8. WIEŻA ZACHODNIA, 9. PAWILON WEJŚCIOWY


runtowna przebudowa starego zamku miała miejsce po roku 1854, gdy majątek stał się własnością rodu von Johnston Krogerborn. Rodzina ta przekształciła istniejącą bryłę, podwyższając ją o jedną kondygnację i dostawiając do jej lica smukłą zachodnią wieżę (8), a także modernizując wnętrza oraz dziedziniec wjazdowy. Po zmianach pałac otrzymał formę trzy­kon­dy­gna­cyj­nej budowli o kubaturze 14.400 m3, zwieńczonej obiegającą szczyt nowej wieży i koronę murów renesansową attyką, z elewacją akcentowaną wąskimi pasami międzykondygnacyjnymi i ozdobną kamieniarką okienną.

PLAN ZESPOŁU ZAMKOWEGO:
6. KANCELARIA, 7. FOSA, 10. ORANŻERIA, 11. TARASY OGRODOWE



becny kształt zamku - z wysoką wieżą, masywną bryłą i attykowym zwieńczeniem - sta­no­wi w dużym stopniu rezultat przebudowy z lat 70/80-ych XIX wieku, choć bazowa XVI-wie­czna koncepcja pozostała niezmienna i jest wciąż wyraźnie widoczna. Przez ostatnie kil­ka­dzie­siąt lat obiekt nie miał szczęścia do gospodarzy, ale mimo to funkcjonował lepiej lub gorzej i do­pie­ro pożar z lutego 1998 przemienił go niemal w kompletną ruinę. Dziś stoi pusty, sprawiając przy­gnębiające wrażenie spotęgowane widokiem zarwanych stropów, zabitych deskami okien i przejmującą ciszą. Podobnie prezentuje się zarośnięty i niszczejący przyzamkowy park ze zruj­no­wa­ną oranżerią i tarasami ogrodowymi, przecięty zasilającym pobliski staw zaśmieconym strumy­kiem. Pomimo własności prywatnej miejsca tego nikt nie pilnuje.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

PRZYGNĘBIAJĄCE RESZTKI ZABYTKOWYCH PAŁACOWYCH DETALI


ŚLĄSKA JEROZOLIMA

Powstanie wambierzyckiego sanktuarium maryjnego związane jest ze średniowiecznym przekazem jakoby niewidomy Jan z Ratna w tym właśnie miejscu odzyskał wzrok, a jego oczom ukazała się sie­dzą­ca na gałęzi potężnej lipy postać Matki Bożej. Z czasem miejscowość stała się popularnym celem piel­grzymkowym, pierwotnie o charakterze regionalnym. Kult maryjny podtrzymywali głównie pątnicy przy­bywający ze Śląska, Czech, Moraw, a nawet z Austrii. Już w XVII wieku rokrocznie pielgrzymowało tutaj ok. 200 tys. pielgrzymów.

Centrum pielgrzymkowe z prawdziwego zdarzenia zbudował w Wambierzycach Paschazjusz Oster­ber­ger finansując latach 1683-1708 budowę kalwarii, w skład której wchodzi ponad 100 kaplic i kapliczek, wzbogaconych o naturalistyczne drewniane figury będące dziełem rzeźbiarzy tyrolskich. Rozplanowanie wsi odtwarza topografię Jerozolimy - są góry: Syjon, Synaj, Tabor, Horeb i Golgota, potok Cedron i sa­dzaw­ka Siloe, zaś nad ulicami wznoszą się Bramy Jerozolimskie. W centrum wznosi się późnobarokowa bazylika z niezwykłą amboną i odpustową dekoracją w postaci 1390 żarówek zawieszonych na jej fa­sa­dzie w początkach XX wieku. Vis-a-vis bazyliki stoi Pałac Heroda z malowanymi posągami naturalnej wielkości, a opodal mieści się sławna zabytkowa szopka z 800 figurkami - aż 500 z nich jest ruchomych. Cały kompleks należy do największych istniejących założeń kalwaryjskich w Europie.

Polska nazwa miejscowości nadana została po drugiej wojnie światowej i pochodzi od czeskiej nazwy Vambeřice, używanej przez pielgrzymów z Czech, ta zaś z kolei jest przyswojeniem najwcześniejszej formy niemieckiej Albendorf. U nas Wambierzyce otrzymały przydomek Śląskiej Jerozolimy.



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

WIDOK OD STRONY ZACHODNIEJ

PÓŁNOCNY PRZEJAZD BRAMNY,
OD LAT NIC SIĘ TUTAJ NIE ZMIENIA



ieś Ratno Dolne leży kilkanaście kilometrów na wschód od masywu Gór Stołowych, w centrum trójkąta, którego wierzchołki wyznaczają miasta: Nowa Ruda, Kłodzko i Kudowa Zdrój. Dogodny dojazd komunikacją autobusową z Kłodzka, Polanicy i Nowej Rudy. Pałac stoi na wzgórzu, dzięki czemu jest doskonale widoczny z dalszej odległości. Samochód zaparkować moż­na bezpośrednio pod jego bramą - w tym celu jadąc szosą od strony Nowej Rudy (od północy) tuż przed stawem trzeba skręcić w prawo w prowadzącą pod górę drogę gruntową, a następnie na wysokości kapliczki wykonać skręt w lewo i przejechać około 100 metrów. (mapa) (2008)





1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
3. A. Kwaśniewski: Zamek jako kreacja przestrzeni mitycznej..., DiG 2002
4. J. Lamparska: Tajemnice, zamki, podziemia, Asia Press 1999
5. J. Lamparska: Sudety Środkowe po obu stronach granicy, Asia Press 2003
6. R. Łuczyński: Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Stowarzyszenie WA 2008
7. M. Perzyński: Zamki, twierdze i pałace D. Śląska i Opolszczyzny, WDW 2006


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

FASADA PAŁACU OD POŁUDNIA (Z LEWEJ) I OD PÓŁNOCY


W pobliżu:
Ścinawka Średnia - wieża mieszkalno obronna XIVw., ob. dwór renesansowy XVIw., 6 km
Ścinawka Dolna - renesansowy dwór obronny XVIw., 8 km
Ścinawka Górna - renesansowy dwór szlachecki XVIw., 10 km
Nowa Ruda - dwór obronny XIVw., przebudowany bez cech stylowych, 6 km
Szalejów Górny - kościół obronny św. Jerzego XIVw., 15 km
Stary Wielisław - kościół obronny św. Katarzyny Aleksandryjskiej XIVw., 17 km
Kłodzko - Twierdza Kłodzka XVII-XVIIIw., 18 km





STRONA GŁÓWNA

tekst: 2008
fotografie: 2008
© Jacek Bednarek