STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DOBKÓW

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PACZKÓW

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK W ŻARACH WIDOK OD STRONY PÓŁNOCNEJ



o­cząt­ki ry­cer­skiej sie­dzi­by w Ża­rach łą­czyć moż­na z wy­wo­dzą­cym się z Miś­ni ro­dem von Pac­ków, któ­rzy pa­no­wa­li na tych te­re­nach od 1280, bądź z ich wcześ­niej­szym gos­po­da­rzem, zmar­łym w tym­że ro­ku 1280 Cze­chem Al­brech­tem De­wi­nem. W pierw­szej po­ło­wie XIV stu­le­cia go­tyc­ki za­mek na­le­żał do róż­nych ro­dzin ry­cer­skich, by w 1355 przejść ja­ko wia­no w rę­ce zna­mie­ni­te­go ro­du śląs­ko-łu­życ­kie­go Bi­ber­stein. Nie był on jed­nak ich głów­ną sie­dzi­bą, pod­le­gał wła­dzy lo­kal­ne­go sta­ros­ty, któ­ry w i­mie­niu właś­ci­cie­li eg­zek­wo­wał pra­wo, zbie­rał po­dat­ki o­raz prze­pro­wa­dzał pro­ce­sy len­ne. Nie­mniej nie­dłu­go po tran­sak­cji von Bi­ber­stai­no­wie roz­bu­do­wa­li pier­wot­ne za­ło­że­nie, za­sa­dni­czo po­więk­sza­jąc je­go przes­trzeń miesz­kal­ną i dos­ta­wia­jąc wie­żę. Ko­lej­na po­waż­na prze­bu­do­wa mia­ła miej­sce o­ko­ło sto lat póź­nej, praw­do­po­dob­nie w dru­giej ter­cji XV wie­ku, a jej fun­da­to­ra wska­zać moż­na spoś­ród nas­tę­pu­ją­cych po so­bie wład­ców: Ur­ly­ka II, pa­na na Ża­rach w la­tach 1421-30, Ja­na IV, pa­na na Ża­rach i Fryd­lan­cie w ok­re­sie 1430-41 lub Wac­ła­wa II (1441-72). Pod ko­niec stu­le­cia przed­sta­wi­cie­le ro­du na przesz­ło 20 lat stra­ci­li pa­no­wa­nie nad mias­tem - w tym cza­sie krót­ko re­zy­do­wał tu­taj na­miest­nik gło­gow­ski Zyg­munt Ja­giel­loń­czyk, zna­ny nam ja­ko póź­niej­szy król Pol­ski Zyg­munt I Sta­ry - i od­zys­ka­li je w ro­ku 1512 po wy­ku­pie przez ko­lej­ne­go re­pre­zen­tan­ta fa­mil­li Bi­ber­stein, Ur­ly­ka IV


ZAMEK I PAŁAC W ŻARACH NA RYCINIE Z 1835 ROKU


1558 za­mek wraz z o­ko­licz­ny­mi dob­ra­mi na­był Bal­ta­zar von Prom­nitz i wkrót­ce przek­ształ­cił w re­ne­san­so­wą re­zy­den­cję. W la­tach 1710-26 spad­ko­bier­cy Bal­ta­za­ra do czwo­ro­bo­ku ob­ron­ne­go za­ło­że­nia dos­ta­wi­li po są­siedz­ku o­ka­za­ły pa­łac, za­pro­jek­to­wa­ny przez J. G. Si­mo­net­tie­go, któ­ry od­tąd peł­nił funk­cję ich głów­nej sie­dzi­by. W tym cza­sie na dwo­rze żar­skim Ed­war­da II von Prom­nitz przez kil­ka lat prze­by­wał goś­cin­nie Georg Phi­lipp Te­le­mann, o­bok Ja­na Se­bast­ia­na Ba­cha naj­wy­bit­niej­szy kom­po­zy­tor nie­miec­ki XVIII wie­ku. O­pusz­czo­ny przez gos­po­da­rzy za­mek w XIX stu­le­ciu a­dap­to­wa­no na gmach wię­zien­ny, a od 1935 przez krót­ki ok­res mieś­ci­ło się w nim mu­ze­um. Po woj­nie w częś­cio­wo usz­ko­dzo­nych przez po­żar mu­rach u­lo­ko­wa­no u­rzę­dy Sta­rost­wa Po­wia­to­we­go. Kie­dy u­rzę­dy prze­nie­sio­no do ra­tu­sza, o­ca­la­łe z wo­jen­nej po­żo­gi wnęt­rza zde­was­to­wa­li o­ko­licz­ni miesz­kań­cy. W la­tach 60-ych świat­ło dzien­ne uj­rzał plan za­gos­po­da­ro­wa­nia gma­chu z przez­na­cze­niem na miej­skie cen­trum kul­tu­ry - pro­jekt ten z ja­kichś po­wo­dów szyb­ko jed­nak po­legł, a nie res­tau­ro­wa­ny za­by­tek z cza­sem co­raz bar­dziej nisz­czał. Ra­tu­nek dla zam­ku miał przyjść z po­cząt­kiem lat 90-ych, kie­dy za sto­sun­ko­wo nie­du­że pie­nią­dze tra­fił on w rę­ce pry­wat­ne. Od te­go cza­su nies­te­ty nie­wie­le się zmie­ni­ło i o­biekt wciąż cze­ka na bar­dziej sprzy­ja­ją­ce o­ko­licz­noś­ci na­tu­ry.


PAŁAC ŻARSKI NA POCZTÓWCE Z CZASÓW 1. WOJNY ŚWIATOWEJ, W TLE ZAMEK



U­ro­dził się 14 mar­ca 1681 ro­ku w Mag­de­bur­gu. Po­cho­dził z ro­dzi­ny miesz­czań­skiej: oj­ciec - kaz­no­dzie­ja i or­ga­nis­ta - był pierw­szym na­u­czy­cie­lem sy­na. U­czył go gry na skrzyp­cach, fle­cie, or­ga­nach o­raz za­sad kom­po­zy­cji. Te­le­mannn nig­dy nie u­koń­czył żad­nych stu­diów mu­zycz­nych; stu­dio­wał za to ję­zy­ki ob­ce i na­uki ścis­łe, w mię­dzy­cza­sie do­ra­bia­jąc so­bie ja­ko or­ga­nis­ta i kie­row­nik lo­kal­ne­go zes­po­łu mu­zycz­no-chó­ral­ne­go. Sła­wa mło­de­go kom­po­zy­to­ra szyb­ko do­tar­ła na dwór roz­mi­ło­wa­ne­go w sztu­ce Erd­man­na Prom­nit­za, któ­ry w 1704 ro­ku za­pro­po­no­wał 23-let­nie­mu mu­zy­ko­wi ob­ję­cie po­sa­dy Hof­ka­pel­lmeist­ra. Pro­po­zyc­ja zos­ta­ła przy­ję­ta, a de­biut nas­tą­pił pod­czas ko­lo­ro­wej wi­zy­ty or­sza­ku pol­skie­go kró­la Au­gus­ta II, o­siad­łe­go na krót­ko w Ża­rach pod­czas swej pod­ró­ży do Drez­na. Do o­bo­wiąz­ków Te­le­man­na ja­ko ka­pel­mist­rza na­le­ża­ło kom­po­no­wa­nie, pi­sa­nie nut, pro­wa­dze­nie ka­pe­li dwor­skiej przy­go­to­wu­ją­cej op­ra­wę mu­zycz­ną na­bo­żeństw w kap­li­cy pa­ła­co­wej i u­ro­czys­toś­ci dwor­skich, gra na or­ga­nach. W 1706 kom­po­zy­tor o­puś­cił Ża­ry i na dwa la­ta wy­je­chał do Pol­ski, skąd po­wró­cił na po­cząt­ku 1708. Os­ła­bie­nie za­in­te­re­so­wań mu­zycz­nych na dwo­rze żar­skim spo­wo­do­wa­ło jed­nak jeg­o szyb­ką dy­mis­ję - je­sie­nią 1708 ro­ku Te­le­mann tym ra­zem już na zaw­sze o­puś­cił Ża­ry i u­dał się do Ei­se­nach, gdzie ob­jął po­sa­dę kon­cert­mist­rza i dy­ry­gen­ta ka­pe­li na dwo­rze Jo­han­na Er­nes­ta Wei­mar­skie­go.

Georg Phi­lipp Te­le­mann u­wa­ża­ny jest za naj­bar­dziej płod­ne­go kom­po­zy­to­ra wszech­cza­sów. Po­zo­sta­wił po so­bie o­grom­ną licz­bę dzieł: kil­ka­set u­wer­tur, kon­cer­ty, 50 o­per, o­ko­ło 1000 suit or­kies­tro­wych, msze, pa­sje, o­ra­to­ria kla­we­sy­no­we, dzie­siąt­ki so­nat, fan­ta­zje i fu­gi. Wiel­ki kom­po­zy­tor zmarł 25 czerw­ca 1767 ro­ku w wie­ku 86 lat.



ZAMEK NA FOTOGRAFII Z LAT 30. XX WIEKU



pierw­szej fa­zie funk­cjo­no­wa­nia za­mek skła­dał się z czwo­ro­bo­ku mu­rów wznie­sio­nych na pla­nie pros­to­ką­ta o bo­kach o­ko­ło 31x34 met­ry, o­raz trój­kon­dy­gna­cyj­ne­go do­mu miesz­kal­ne­go o wy­mia­rach 11x34 met­ry, u­sy­tu­o­wa­ne­go wzdłuż kur­ty­ny pół­noc­nej. Pod­czas pierw­szej prze­bu­do­wy von Bi­ber­stei­nów w po­ło­wie XIV wie­ku pow­sta­ło skrzyd­ło za­chod­nie, a tak­że u­lo­ko­wa­na w po­łud­nio­wej częś­ci ob­wo­du ce­gla­na wie­ża czwo­ro­bocz­na. W dru­giej ter­cji XV stu­le­cia gmach ot­rzy­mał wys­trój póź­no­go­tyc­ki - na ten ok­res da­tu­je się bo­ga­tą or­na­men­ty­kę wnętrz, szcze­gól­nie skle­pio­nej gwieź­dziś­cie trój­przęs­ło­wej Sa­li Wiel­kiej, gdzie pier­wot­nie znaj­do­wa­ło się o­ko­ło 90 her­bów szlach­ty śląs­kiej: Ma­rtit­zów, von Tschirn­haus, von Les­sel i in­ne. Póź­niej­sze przek­ształ­ce­nia ro­do­wej sie­dzi­by von Prom­nit­zów po­le­ga­ły prze­de wszyst­kim na zmia­nie wys­tro­ju izb o­raz wpro­wad­ze­niu ar­kad, do­bu­do­wa­nych w XVI wie­ku do do­mów po­łud­nio­we­go i wschod­nie­go, dzię­ki cze­mu wys­trój dzie­dziń­ca wew­nętrz­ne­go u­zys­kał cha­ra­kter re­ne­san­so­wy.


PLAN ZAMKU W ŻARACH WG B. GUERQUINA; CZARNYM KOLOREM ZAZNACZONE MURY ZAMKU Z PIERWSZEJ FAZY BUDOWY (OK. 1280)



o cza­sów współ­czes­nych za­mek za­cho­wał się w do­brym sta­nie, choć blis­ko 50-let­ni o­kres bez gos­po­da­rza od­cis­nął swo­je pięt­no na je­go kon­dy­cji - wnęt­rza są częś­cio­wo zde­wa­sto­wa­ne, o­to­cze­nie za­pusz­czo­ne, a ca­łość sys­te­ma­tyc­znie prze­is­ta­cza się w ru­i­nę. Z daw­nej świet­noś­ci przetr­wał o­ry­gi­nal­ny, ar­ka­do­wy dzie­dzi­niec, go­ty­ckie o­raz re­ne­san­so­we po­li­chro­mie, a ta­kże reszt­ki zdo­bień sgraf­fi­to­wych. Sto­ją­cy o­bok zam­ku pa­łac Prom­nit­zów wy­glą­da zna­cznie go­rzej. Po­żar dosz­częt­nie znisz­czył ca­łe je­go wnęt­rze, bra­ku­je tu­taj o­kien, stro­pów, po­zo­sta­ły właś­ci­wie tyl­ko su­ro­we mu­ry i dach. Po­mi­mo pot­wor­ne­go za­nie­dba­nia og­rom­ny i pięk­ny kom­pleks wciąż ro­bi wra­że­nie. Gdy­by zna­lazł się in­wes­tor z praw­dzi­we­go zda­rze­nia i si­łą swo­ich pie­nię­dzy do­pro­wa­dził o­byd­wie bu­dow­le do sta­nu sprzed woj­ny, z pew­noś­cią sta­ły­by się o­ne ar­chi­tek­to­nicz­ną wi­zy­tów­ką nie tyl­ko Żar, a­le ca­łej pol­skiej częś­ci Łu­życ. Tym­cza­sem a­ni za­me­czku, a­ni pa­ła­cu zwie­dzać nie wol­no. Bra­ma zam­knię­ta jest na kłód­kę, a w miej­scu, gdzie przej­ście by­ło­by moż­li­we, wy­bu­do­wa­no brzyd­ki mur z pus­ta­ków, zwień­czo­ny szkla­nym wia­nu­szkiem, któ­ry ka­le­czy rącz­ki. O­bec­nie wejść moż­na je­dy­nie na te­re­n mię­dzy­mu­rza (nie za­cho­wa­ne­go) i moc­no już za­roś­nię­tej fo­sy, skąd przez poz­ba­wio­ne szyb, za­kra­to­wa­ne ok­na da się doj­rzeć po­zo­sta­łoś­ci de­ko­ra­cji zdo­bią­cych sa­le na par­te­rze.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ZESPÓŁ ZAMKOWO-PAŁACOWY, STAN WSPÓŁCZESNY



es­pół zam­ko­wo-pa­ła­co­wy stoi przy A­lei Ja­na Paw­ła II 4, kil­ka­set met­rów na pół­noc od Ryn­ku. Po wyj­ściu z dwor­ca PKP na­le­ży skrę­cić w pra­wo w ul. Dłu­go­sza, po­tem pierw­sza u­li­ca w le­wo (1 ma­ja) do ul. Ra­tu­szo­wej (3. po pra­wej) i da­lej pros­to do Ryn­ku. Z Ryn­ku na pół­noc ul. Ksią­żę­cą na Plac Zam­ko­wy. Dwo­rzec PKS znaj­du­je się o­bok PKP, więc dro­ga po­do­bna. Par­king dla sa­mo­cho­dów na Pla­cu Zam­ko­wym.




1. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001


IMG BORDER=1 style=

IMG BORDER=1 style=

WIDOK ZAMKU OD POŁUDNIOWEGO ZACHODU, PONIŻEJ POŁUDNIOWA FASADA BAROKOWEGO PAŁĄCU



Żagań- zamek książęcy XIIIw., obecnie barokowy pałac, 14 km
Dzietrzychowice - wieża mieszkalno-obronna XVw., 20 km
Lubsko - zamek XVIw., przebudowany, 22 km
Bobrzany - relikty zamku rycerskiego XIVw., obecnie pałac (w ruinie), 26 km
Przewóz - wieża zamku rycerskiego XIIIw., 26 km
Witków - gotycka wieża mieszkalna XIV/XVw., 31 km




STRONA GŁÓWNA

tekst: 2005
fotografie: 2005