STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICˇ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GO¦CI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ¦LˇSKIE

BˇKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DˇBRÓWNO

DOBKÓW

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GO¦CISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIˇDZ

GRZĘDY

GRZMIˇCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZˇBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KO¦CIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KO¬MIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIˇŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MY¦LENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SˇCZ

NOWY WI¦NICZ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLE¦NICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PACZKÓW

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ¦WIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIˇŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LE¦NA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZˇSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SˇCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

¦WIDWIN

¦WIEBODZIN

¦WIECIE n.WISŁˇ

¦WIECIE k.LE¦NEJ

¦WINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIˇŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIˇŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WˇBRZE¬NO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIE¦

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LE¦NICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ¦LˇSKIE

ZˇBKOWICE ¦LˇSKIE

ZBˇSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

¬RÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

BASZTA ZAMKOWA, WIDOK OD STRONY PARKU



o­sa­do­wio­ny na piasz­czys­tej wys­pie w w±sk­iej bag­nis­tej do­li­nie po­mię­dzy rze­k± O­br± i je­zio­rem Zb±­szyń­skim gród swo­j± naz­wę wy­wod­zi od sta­ro­pol­skie­go i­mie­nia Zb±sz. Gród ten pow­stał przy­pusz­czal­nie w X stu­le­ciu ce­lem o­chro­ny waż­nej prze­pra­wy przez rze­kę na po­pu­lar­nym szla­ku ko­mu­ni­ka­cyj­nym pro­wa­dz±­cym z Poz­na­nia przez Gu­bin na Łu­ży­ce. Pierw­sza wzmian­ka do­ku­men­tu­j±­ca funk­cjo­no­wa­nie o­¶rod­ka Zban­sin po­cho­dzi z ro­ku 1231 i przy­wo­łu­je i­mię miej­sco­we­go kasz­te­la­na Cie­cie­ra­da. O­sa­da znaj­do­wa­ła się wów­czas w stre­fie wpły­wów ksi±­ż±t ¶l±s­kich, a jej u­sy­tu­o­wa­nie na sty­ku trzech wiel­kich his­to­rycz­nych re­gio­nów spra­wi­ło, że w przy­szło¶­ci częs­to sta­wa­ła się a­re­n± i ce­lem za­cię­tych walk. W 1243 gród zbroj­nie prze­ję­li Pias­to­wie wiel­ko­pol­scy Prze­mysł I i Bo­les­ław Po­boż­ny, ale już kil­ka lat póĽ­niej tra­fił on w rę­ce Bo­le­sła­wa Ły­se­go zwa­ne­go Ro­gat­k±, sław­ne­go ¶l±s­kie­go a­wan­tur­ni­ka, któ­ry w za­mian za o­cze­ki­wa­ne o­biet­ni­ce po­ko­jo­we o­trzy­mał od Wiel­ko­po­lan wła¶­nie Zb±­szyń, San­tok i Mię­dzy­rzecz. W 1251 straż­ni­ca na krót­ko zna­laz­ła się w po­sia­da­niu ban­dy zbó­jów spod Lu­ba­sza. Ci przy­by­li do mias­tecz­ka wpraw­dzie tyl­ko po to, a­by u­pro­wa­dzić miej­sco­we kro­wy, a­le do­wie­dziaw­szy się, że zam­ku pil­nu­je chwi­lo­wo za­led­wie trzech żoł­nie­rzy, sko­rzys­ta­li z o­ka­zji i zbroj­nie go za­ję­li. Na wie¶ć o tym Prze­mysł I u­dał się wraz z ry­cer­stwem do Zb±­szy­nia i po nie­u­da­nej pró­bie o­blę­że­nia na dro­dze per­trak­ta­cji od­zys­kał za­gar­nię­ty przez ban­dy­tów o­¶ro­dek. Jed­nak już w ro­ku na­stęp­nym to­czy­ły się o nie­go ko­lej­ne bo­je, tym ra­zem z księ­ciem szcze­ciń­skim Bar­ni­mem i po­now­nie z Ro­gat­k±.


BRAMA ZAMKOWA, NA PODST. SZKICU T. ŻYCHLIŃSKIEGO, TYGODNIK ILUSTROWANY 1863


o 1296 ro­ku Zb±­szyń na­le­żał do wła­dców wiel­ko­pol­skich. PóĽ­niej na mo­cy trak­ta­tu po­mię­dzy kró­lem Wła­dys­ła­wem Ło­kiet­kiem a księ­ciem gło­gow­skim Hen­ry­kiem prze­szedł pod pa­no­wa­nie ksi±­ż±t ¶l±s­kich i Prze­my­¶li­dów. Ro­cznik ¶wię­to­jań­ski z 1307 wspo­mi­na, że za­rz±­dza­j±­cy zam­kiem Mi­ko­łaj i Jan z Ba­bi­mos­tu za­sta­wi­li go wraz z kil­ko­ma in­ny­mi wa­row­nia­mi Krzy­ża­kom w za­mian za 2000 grzy­wien. Nie­za­do­wo­lo­ny z te­go fak­tu Ło­kie­tek miał o­de­brać gro­dy te si­ł±, do­tych­cza­so­wym wła¶­ci­cie­lom na­da­j±c w za­mian trzy wsie w zie­mi ra­dom­skiej. W ko­lej­nych la­tach lo­ko­wa­ne w 1302 ro­ku mias­to znaj­do­wa­ło się naj­pierw pod pa­no­wa­niem ksi±­ż±t ¶l±s­ko-gło­gow­skich, a nas­tęp­nie bran­den­bur­skie­go mar­gra­bie­go Wal­de­ma­ra i czes­kie­go kró­la Ja­na Luk­sem­bur­skie­go. O­ko­ło 1332 gród po­wró­cił do Wiel­ko­pol­ski, z cza­sem sta­j±c się jed­nym z naj­waż­niej­szych XIV-wiecz­nych o­¶rod­ków ob­ron­nych te­go re­gio­nu. W 1393 Zb±­szyń dro­g± zas­ta­wu prze­szedł w rę­ce po­cho­dz±­ce­go z No­we­go Dwo­ru wo­je­wo­dy ma­zo­wiec­kie­go Ja­na Gło­wa­cza, a gdy ten w 1399 po­legł w bit­wie nad Wor­skl± na U­kra­i­nie, za­st±­pił go je­go syn A­bra­ham, sę­dzia poz­nań­ski, któ­ry przy­j±ł naz­wis­ko Zb±s­ki. Być mo­że to wła¶­nie on na miej­scu drew­nia­ne­go dwo­ru wzniósł mu­ro­wa­ne for­ta­li­cjum, wzmian­ko­wa­ne w do­ku­men­tach z 1456 ro­ku. Je­den z ko­lej­nych przed­sta­wi­cie­li ro­du, zna­mie­ni­ty po­li­tyk A­bra­ham III Zb±s­ki roz­po­cz±ł jej prze­bu­do­wę, lecz wkrót­ce zmarł. Spad­ko­bier­c± ma­j±t­ku zo­stał wnuk Zb±s­kie­go, kasz­te­lan byd­gos­ki A­bra­ham Ci¶­nic­ki, któ­ry w ro­ku 1627 u­koń­czył in­wes­ty­cję w po­sta­ci ba­stio­no­wej re­zy­den­cji ty­pu pa­laz­zo in for­tez­za. W hi­sto­rii zam­ku po­zy­tyw­nie za­pi­sa­ła się rów­nież ro­dzi­na Gar­czyń­skich, dwu­krot­nie pod­dĽwi­ga­j±c go z ruin po na­jaz­dach szwedz­kich z XVII i pierw­szych lat XVIII wie­ku. Zb±­szyń­ska for­ta­li­cja sta­no­wi­ła je­dy­ne te­go ty­pu za­ło­że­nie o­bron­ne w Wiel­ko­pol­sce, z u­pły­wem cza­su jed­nak za­nied­by­wa­na i de­was­to­wa­na przez prze­le­wa­j±­ce się na prze­ło­mie ca­łe­go XVIII stu­le­cia woj­ska róż­ne­go sor­tu po­pad­ła w zu­peł­n± ru­i­nę. O­pusz­czo­ny za­mek ro­ze­bra­ły wła­dze prus­kie o­ko­ło 1907 ro­ku.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

BASZTA ZAMKOWA, WIDOK OD WSCHODU I W PRZEJ¦CIU DO PARKU



[...] W¶ród dzie­dziń­ca ob­szer­ny za­mek w klam­rę zbu­do­wa­ny, o wy­so­kich za­mu­ro­wa­nych ok­nach, z nad­w±t­lo­n± wie­ż± po¶­rod­ku. Na niej po­psu­ty ze­gar żad­nej nie wska­zu­je go­dzi­ny, u szczy­tu cho­r±­giew­ka bla­sza­na smut­nie skrzy­pi po­ru­sza­na wiat­rem. Na cho­r±­giew­ce wy­ry­ta licz­ba 1704, w któ­rym to ro­ku za­mek po raz os­tat­ni res­tau­ro­wa­no. ¦cia­ny po­ma­lo­wa­ne żół­to, tu i ów­dzie po­ry­so­wa­ne wie­kiem, o­cie­nio­ne bza­mi; z nich wy­ras­ta­j± a­ka­cy­je i de­li­kat­nym li¶­ciem zgrzy­bia­łe­go star­ca piesz­cz±. U szczy­tu wid­ny do­t±d, choć wy­blak­ły o­braz szlach­ci­ca w zło­cis­tym żu­pa­nie i kon­tu­szu, przy ka­ra­be­li, któ­ry zdj±w­szy ro­ga­t± czap­kę z pod­go­lo­nej czu­pry­ny i z ży­czli­wym u­¶mie­chem pod­krę­ca­j±c w±­sa, zda­je się każ­de­go sta­ro­pol­skim zwy­cza­jem w go¶­ci­nę do swe­go do­most­wa za­pra­szać [...]

[...] O­próż­nio­ne skle­pio­ne kom­na­ty, wy­kła­da­ne u do­łu mis­ter­nie rzeĽ­bio­nem drew­nem, na spróch­nia­łych po­sadz­kach roz­ło­żo­ne su­sz± się o­wo­ce, na ¶cia­nach reszt­ki a­da­masz­ko­wych o­bić i zło­co­nych oz­dób, z ko­lo­ro­wych pie­ców po­wy­pa­da­ły po­je­dyn­cze ka­fle, wa­la­j± się ku­rzaw po­tłu­czo­ne por­ce­la­no­we po­s±ż­ki, a w ka­pli­cy znać jesz­cze przy­bo­ry oł­ta­rza. Tu­taj dziel­ni ry­ce­rze kor­nie klę­ka­li przed Bo­ga­ro­dzi­cy o­bra­zem, po­wie­rza­j±c jej o­pie­ce dro­gie o­so­by i do­by­tek [...]. Jak­że tu dzi­siaj po­nu­ro i ża­łob­nie. Po­ła­ma­ny oł­tarz bez oz­dób i ¶wię­te­go o­bra­zu, kil­ka szmat za­miast bal­da­chi­mu nad nim za­wis­ło; przez o­twór za­mu­ro­wa­ne­go ok­na wdzie­ra się cie­ka­wy pro­mień dzien­ne­go ¶wiat­ła i szy­der­czo na tę ru­de­rę spo­gl±­da[...]

Dzie­dzi­niec przed zam­kiem, na któ­rym nieg­dy¶ dziar­ska mło­dzież i dwo­rza­nie u­jeż­dża­li ru­ma­ki, i w ry­cer­skich ćwiczy­li się za­pa­sach, dzi­sia­j po­o­ra­ny do po­ło­wy w za­go­ny, a na nich za­sa­dzo­ne bru­kiew i ćwi­kła, resz­ta le­ży od­ło­giem, tu i ów­dzie tyl­ko kł±­bik ge­or­giń i pi­wo­nij, jak w¶ród pu­sty­ni o­a­za, wdzięcz­niej wy­gl±­da. Nad ka­na­łem pa­sie się gro­mad­ka krów w to­wa­rzys­twie ko­zy, a na gru­zach znie­sio­nej masz­ta­ler­ni mło­de dziew­czę rzu­ca gar­¶cia­mi ziar­no dla dro­biu, wy­bie­ga­j±­ce­go z kur­ni­ków, na któ­re za­mie­nio­no dol­ne po­ko­je daw­niej­szej o­fi­cy­ny słu­żeb­nej, przy­ty­ka­j±­cej do zam­ku. W gór­nych jej kom­na­tach, prócz my­szy i o­wa­dów, nie ma ży­we­go stwo­rze­nia. Na wa­łach gdzie­nieg­dzie sta­re gru­sze się roz­siad­ły, le­ż± zar­dze­wia­łe czte­ry że­laz­ne dzia­ła, poz­ba­wio­ne la­wet, o­stat­nie za­byt­ki znisz­czo­nej przez Szwe­dów for­te­cy. [...] Pod wa­ła­mi ob­szer­ne, skle­pio­ne ka­za­ma­ty, w cz궭ci za­wa­lo­ne, w któ­rych przed nie­daw­ny­mi la­ty szu­ka­no na­próż­no za­ko­pa­nych, jak wie¶ć gło­si­ła, skar­bów, a zna­le­zio­no kil­ka sple¶­nia­łych g±­sior­ków od­wiecz­ne­go węg­rzy­na, za­pew­ne resz­tki bo­ga­to nieg­dy¶ za­o­pat­rzo­nej piw­ni­cy [...]

Tygodnik Ilustrowany, 1863



UNIKALNY WIZERUNEK NIE ISTNIEJˇCEGO JUŻ ZAMKU NA SZKICU T. ŻYCHLIŃSKIEGO, TYGODNIK ILUSTROWANY 1863



a­mek no­wo­żyt­ny zbu­do­wa­ny zos­tał na pla­nie pro­sto­k±­ta o wy­mia­rach o­ko­ło 250x300 me­trów - li­cz±c po li­nii ł±­cz±­cej wierz­choł­ki bas­tio­nów - i po­wierz­chni 8 ty­się­cy me­trów kwad­ra­to­wych. Po­¶rod­ku u­sy­tu­o­wa­ny był dom miesz­kal­ny, któ­re­go dach nie­wie­le prze­wyż­szał ko­ro­nę o­ta­cza­j±­cych go ziem­nych wa­łów, u­for­ty­fi­ko­wa­nych w na­roż­ni­kach czte­re­ma ziem­ny­mi bas­tio­na­mi ty­pu sta­ro­ho­len­der­skie­go. O­bron­no¶ć za­ło­że­nia wzma­cnia­ła za­si­la­na z po­blis­kiej rze­ki Ob­ry fo­sa.



o na­szych cza­sów za­cho­wa­ły się: prze­bu­do­wa­na w 1627 ro­ku na basz­tę bra­mn± XVI-wiecz­na wie­ża zam­ko­wa, frag­men­ty bas­tio­nów, reszt­ki fo­sy, a tak­że ziem­ne wa­ły od stro­ny pół­noc­nej i cz궭cio­wo od po­łud­nia o­raz wscho­du. Nie dotr­wa­ły lub nig­dy nie pow­sta­ły wa­ły za­chod­nie, czy­li od stro­ny je­zio­ra. W od­res­tau­ro­wa­nej wie­ży mie¶­ci się o­bec­nie Ga­le­ria Sztu­ki Współ­czes­nej.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

NA FOTOGRAFII PO LEWEJ TARCZA HERBOWA NAŁĘCZA ZBˇSKICH I CI¦WICKICH WIENIAWA Z LEDWIE WIDOCZNˇ DATˇ 1627



b±­szyń le­ży na tra­sie ko­le­jo­wej Poz­nań - Ber­lin i Poz­nań - Zie­lo­na Gó­ra. Po wyj­¶ciu z dwor­ca trze­ba skrę­cić w pra­wo, a nas­tęp­nie kie­ro­wać się głów­n± dro­g±, któ­r± po­pro­wa­dzo­ne s± szla­ki: czar­ny, zie­lo­ny o­raz żół­ty. Do zam­ku jest o­ko­ło 2 km - punk­tem o­rien­ta­cyj­nym mo­że być nie­po­zor­ny pom­nik pow­stań­ców wiel­ko­pol­skich, sk±d w kie­run­ku po­łud­nio­wym od­bi­ja 100-me­tro­wa dróż­ka, wio­d±­ca wprost do basz­ty. Sa­mo­chód zos­ta­wia­my przy funk­cjo­nu­j±­cym nie­o­po­dal tar­go­wis­ku lub w bez­po¶­red­nim s±­siedz­twie basz­ty, tuż o­bok fo­sy.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ZAMKOWE RETROSPEKCJE





Sulechów - zamek XVIw., 19 km
Międzyrzecz - ruina zamku królewskiego XIVw., 35 km
¦wiebodzin - relikty zamku ksi±żęcego XIVw., 36 km



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2005
fotografie: 2005