STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DOBKÓW

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PACZKÓW

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

RUINA ZAMKU W CZERNINIE, WIDOK OD POŁUDNIA



ierw­sze wzmian­ki o wsi Schyr­ni­no (póź­niej też Czyr­na i Chir­na) po­cho­dzą z ro­ku 1308, gdy miej­sco­wość ta wcho­dzi­ła w skład lo­kal­nych dóbr koś­ciel­nych. W po­ło­wie XIV wie­ku Czer­ni­na zos­ta­ła włas­noś­cią szla­chec­ką, a jej pierw­szym za­pa­mię­ta­nym właś­ci­cie­lem był zmar­ły w 1423 ro­ku Jan z Czer­ni­ny her­bu Wierzb­no, kasz­te­lan mię­dzy­rzec­ki i póź­niej­szy fun­da­tor zam­ku w Ry­dzy­nie. Je­mu to właś­nie przy­pi­su­je się tu­taj bu­do­wę na prze­ło­mie XIV i XV wie­ku mu­ro­wa­nej sie­dzi­by. Po śmier­ci Ja­na ma­jąt­kiem na krót­ko za­rzą­dzał je­go star­szy syn Jo­cusch von der Czy­rne, któ­ry o­ko­ło ro­ku 1430 sprze­dał dob­ra Mag­nu­so­wi von La­bel. Przy­pusz­czal­nie w 1492 ro­ku miej­sco­wość wraz z zam­kiem prze­cho­dzi w rę­ce ro­dzi­ny von Doh­na. Je­den z jej przed­sta­wi­cie­li - Hen­ryk VII - w dniu 3 maja 1515 uzyskał u Wła­dys­ła­wa Ja­giel­loń­czy­ka przy­wi­lej lo­ka­cyj­ny dla Czer­ni­ny roz­po­czy­na­jąc tym sa­mym zło­ty wiek roz­wo­ju tej nie­wiel­kiej o­sa­dy. W 1538 ro­ku Hen­ryk von Doh­na prze­pi­sał ma­ją­tek bra­ciom Ale­ksan­dro­wi i Bal­ta­za­ro­wi von Stosch z Mo­ję­cic, któ­rych po­tom­ko­wie roz­bu­do­wa­li i u­for­ty­fi­ko­wa­li mias­to. W 1551 ro­ku Bal­ta­zar von Stosch zmie­nił wyz­na­nie z ka­to­lic­kie­go na pro­tes­tan­ckie, co mia­ło o­de­grać w przysz­łoś­ci du­żą ro­lę w dzie­jach czer­niń­skie­go zam­ku.



MIASTO I PAŁAC NA RYCINIE F.B.WEHRNERA, Topographia Seu Compendium Silesiae 1744-68


o śmier­ci Bal­ta­za­ra je­go syn Mel­chior o­trzy­mał wieś Trze­bosz (niem. Trie­busch), dru­gi syn Kas­par von Stosch (+1627) - Czer­ni­nę Gór­ną i mias­to Czer­ni­nę, a trze­ci - Bal­ta­zar - Czer­ni­nę Dol­ną i Ja­błon­nę. Tak do­ko­na­ne w 1595 ro­ku u­po­rząd­ko­wa­nie spraw ma­jąt­ko­wych utr­wa­li­ło na sta­łe po­dział po­mię­dzy Czer­ni­nę Gór­ną wraz z mias­tem i Czer­ni­nę Dol­ną. Wkrót­ce nas­tał wiek XVII, a wraz z nim nas­tą­pił ok­res wo­jen­nych kon­flik­tów i dzie­siąt­ku­ją­cych lud­ność cho­rób za­kaź­nych. Nie omi­nę­ły one Dol­ne­go Śląs­ka, gdzie kil­ku­krot­nie Czer­ni­na sta­ła się a­re­ną zma­gań wojsk duń­skich, szwedz­kich i ce­sar­skich, cier­piąc od na­rzu­co­nych jej miesz­kań­com kon­try­bu­cji, os­py i za­raz byd­lę­cych. W tych cięż­kich cza­sach wy­róż­nił się Je­rzy A­bra­ham von Stosch (+1705), któ­ry pod ko­niec stu­le­cia prze­bu­do­wał śred­nio­wiecz­ną wa­row­nię w za­ło­że­nie re­zy­den­cjal­ne kształ­tu­jąc je w mod­nym wów­czas sty­lu ba­ro­ko­wym. Z mał­żeń­stwa z Ur­szu­lą Ka­ta­rzy­ną von Kot­twitz Je­rzy nie po­zo­sta­wił spad­ko­bier­cy, w związ­ku z czym ca­ły ma­ją­tek o­dzie­dzi­czy­ła naj­star­sza sios­tra Jad­wi­ga He­le­na (+1713), wdo­wa po Fry­de­ry­ku von Schwei­nitz. Po jej śmier­ci Czer­ni­na przesz­ła w po­sia­da­nie ro­du von Lest­witz, a ko­lej­ny­mi jej właś­ci­cie­la­mi zo­sta­wa­li m.in.: A­dam Mel­chior (+1718), Je­rzy Ab­ra­ham i wresz­cie Ka­rol Ru­dolf (+1803).


WIDOK PAŁACU OD POŁUDNIOWEGO ZACHODU, ROK 1910


IMG BORDER=1 style=

...I OBECNIE (RĘCE OPADAJĄ)


a­rol Ru­dolf von Lest­witz u­marł bez­po­tom­nie 9 sierp­nia 1803 za­pi­su­jąc ca­ły swój ma­ją­tek Sto­wa­rzy­sze­niu Dzie­wic E­wan­ge­lic­kich, któ­re­go głów­nym ce­lem by­ło na­u­cza­nie mło­dych ko­biet pros­tych spraw­noś­ci pot­rzeb­nych przy pro­wa­dze­niu do­mu. Fi­nan­so­wa­na ze spad­ku po za­moż­nym właś­ci­cie­lu or­ga­ni­za­cja o­bej­mo­wa­ła swym dzia­ła­niem wszyst­kie o­ko­licz­ne wsie wcho­dzą­ce w skład dóbr, przy­czy­nia­jąc się do roz­wo­ju szkol­nic­twa wśród lo­kal­nej spo­łecz­noś­ci i o­ta­cza­jąc ją bez­płat­ną o­pie­ką me­dycz­ną. Kon­tro­lo­wa­ne przez Prus­ki Rząd Kró­lew­ski Sto­wa­rzy­sze­nie za­si­la­ne było do­cho­da­mi po­cho­dzą­cy­mi z dóbr czer­niń­skich, ma­jąt­ku w Suł­ko­wie oraz Li­go­cie, i funk­cjo­no­wa­ło praw­do­po­dob­nie aż do dru­giej woj­ny świa­to­wej. Dzia­ła­nia wo­jen­ne pa­łac prze­trwał bez więk­szych znisz­czeń i do­pie­ro na­dej­ście wojsk ra­dziec­kich w stycz­niu 1945 o­raz póź­niej­szy brak o­pie­ki nad pań­stwo­wą już bu­dow­lą spra­wił, że z cza­sem zde­ge­ne­ro­wa­ła o­na do for­my po­ro­śnię­tej krza­ka­mi ru­i­ny.




IMG BORDER=1 style=

UWIECZNIONY NA FOTOGRAFIACH PROCES ROZPADU PAŁACU W CZERNINIE, OD GÓRY FOTOGRAFIE Z LAT: 1930, ok. 1960 i 2019



ie zna­my roz­pla­no­wa­nia śred­nio­wiecz­ne­go zam­ku go­tyc­kie­go. Wy­bu­do­wa­ny w XVII wie­ku z wy­ko­rzys­ta­niem je­go ka­mien­nych mu­rów ba­ro­ko­wy pa­łac cha­ra­kte­ry­zo­wał się pla­nem pros­to­kąt­nym z wy­su­nię­ty­mi w pół­noc­nych na­ro­żach ścia­ny fron­to­wej dwie­ma ko­lis­ty­mi bas­te­ja­mi i wew­nę­trznym dzie­dziń­cem. Re­zy­den­cja by­ła o­to­czo­na fo­są, któ­rej resz­tki za­cho­wa­ły się do dzi­siaj.



IMG BORDER=1 style=

IMG BORDER=1 style=

IMG BORDER=1 style=

POSTĘPUJĄCY UBYTEK W MURACH PAŁACU NA PRZYKŁADZIE ŚCIANY WSCHODNIEJ: FOTOGRAFIE Z LAT: ok. 1920, 2001, 2008, 2019
NA POCZĄTKU 2. DEKADY XXI WIEKU ŚCIANA TA PRAKTYCZNIE PRZESTAŁA ISTNIEĆ



a­mek znaj­du­je się w sta­nie za­a­wan­so­wa­ne­go roz­kła­du z nie­wiel­ki­mi szan­sa­mi na je­go od­ra­to­wa­nie. Po o­kre­sie po­wo­jen­nych de­was­ta­cji za­cho­wa­ły się tyl­ko mu­ry zew­nęt­rzne, w więk­szoś­ci ob­wo­du peł­nej wy­so­koś­ci. O­prócz częś­ci za­chod­niej nie is­tnie­je już po­dział we­wnęt­rzny, stro­py wie­le lat te­mu za­wa­li­ły się two­rząc ku­pę gru­zu, dziś już za­roś­nię­tą przez krza­ki. Frag­men­ta­rycz­nie prze­trwa­ły piw­ni­ce, rów­nież nie­mal w ca­łoś­ci za­sy­pa­ne. Od wscho­du i po­łud­nia do bu­dyn­ku przy­le­ga ba­jor­ko, praw­do­po­dob­nie relikt daw­nej fo­sy. Do nie­daw­na jesz­cze po­dzi­wiać moż­na by­ło kar­tusz her­bo­wy właś­ci­cie­li i po­zos­ta­łoś­ci por­ta­lu drzwio­we­go zdo­bią­ce wschod­nią ścia­nę pa­ła­cu, lecz al­bo znik­nę­ły one pod ru­mo­wis­kiem po jej o­su­nię­ciu się, al­bo wcześ­niej ktoś zdą­żył je ukraść. Wpływ na kry­tycz­ną o­pi­nię na te­mat o­bec­ne­go sta­nu ruin ma rów­nież ich naj­bliż­sze o­to­cze­nie, do któ­re­go naj­le­piej pa­su­je o­kre­śle­nie: śmiet­nik. Smut­ny, przy­gnę­bia­ją­cy wi­dok u­pa­da­ją­cej ru­i­ny po­głę­bia syf, ja­ki ją ota­cza, i któ­ry za­pew­ne bę­dzie tak trwał jesz­cze la­ta­mi, bo prze­cież nie mieś­ci się w gło­wach o­ko­licz­nym lo­ka­to­rom czyn­szo­wych miesz­kań, aby cza­sa­mi pos­przą­tać po so­bie al­bo - co gor­sza - po in­nych.


Zwiedzanie zamku we własnym zakresie - wstęp na teren ruin wolny



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ZAMEK W CZERNINIE, STAN OBECNY



ieś po­ło­żo­na jest na gra­ni­cy his­to­rycz­nych ziem Wiel­ko­pol­ski i Dol­ne­go Śląs­ka, o­ko­ło 15 km na po­łud­nie od Lesz­na, skąd (rzad­ko) kur­su­ją au­to­bu­sy PKS. Wy­bie­ra­jąc się w te stro­ny sa­mo­cho­dem na­le­ży z Lesz­na je­chać tra­­są na Wroc­ław i w Ry­dzy­nie (za Ryn­kiem, a przed cmen­ta­rzem) skrę­cić w pra­wo. Ru­i­na znaj­du­je się w cen­tral­nej częś­ci wsi, nie­o­po­dal wy­so­kich koś­ciel­nych wież. Mi­łoś­ni­kom dwóch kó­łek, szcze­gól­nie tym, któ­rzy miesz­ka­ją w ag­lo­me­ra­cjach Poz­na­nia i Wroc­ła­wia, pro­po­nu­ję do­jazd po­cią­giem do Ry­dzy­ny, Bo­ja­no­wa lub Kacz­ko­wa i pow­rót do do­mu ro­we­rem. Lo­kal­ne dro­gi są niez­łej ja­koś­ci (przy­naj­mniej te w kie­run­ku Poz­na­nia), a ruch tu­taj nie­wiel­ki. Szcze­rze po­le­cam! (ma­pa zam­ków)





1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
3. Praca zbiorowa: Skąd przyszliśmy, kim jesteśmy, Starostwo Pow. w Górze i Tow. Zie­mi Gó­row­skiej 2003


IMG BORDER=1 style=

IMG BORDER=1 style=

W PRZECIWIEŃSTWIE DO ZAMKU DAWNE OFICYNY ZACHOWAŁY SIĘ I NADAL SĄ ZAMIESZKANE; MIEJSC PARKINGOWYCH POD DOSTATKIEM


W pobliżu:
Góra - relikty zamku XIV/XVw., 7 km
Rydzyna - zamek magnacki XV-XVIIw., 9 km


Warto zobaczyć również:


IMG

O­bok zam­ku koś­ciół pw. św. Waw­rzyń­ca, jed­no­na­wo­wy, zbu­do­wan­y z ceg­ły. We wnęt­rzach oł­tarz z XV wie­ku przed­sta­wia­ją­cy u­ko­ro­no­wa­nie Naj­święt­szej Ma­rii Pan­ny, ob­raz św. Waw­rzyń­ca - pa­tro­na koś­cio­ła z XVIII wie­ku, or­ga­ny z 1802 ro­ku wy­ko­na­ne w Gó­rze Śląs­kiej, XIX-wiecz­ne sta­cje dro­gi krzy­żo­wej o­raz e­pi­ta­fia nag­rob­ne ro­dzi­ny von Stosch.

IMG

Mię­dzy koś­cio­łem św. Waw­rzyń­ca a zam­kiem sa­mot­na wi­eża - po­zo­sta­łość ro­ze­bra­ne­go koś­cio­ła e­wan­ge­lic­kie­go. Wie­ża po­cho­dzi z XIX wie­ku i o­bec­nie jest bar­dzo za­nie­dba­na.

IMG

Przy Ryn­ku nie­po­zor­ny, choć za­byt­ko­wy daw­ny ra­tusz wznie­sio­ny w la­tach 1799-1800 w sty­lu kla­sy­cys­tycz­nym. Ak­tu­al­nie mieś­ci on sie­dzi­bę ban­ku.



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2019
fotografie: 2001, 2008, 2019
© Jacek Bednarek