STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PACZKÓW

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK W SIEWIERZU, WIDOK OD STRONY PÓŁNOCNEJ



ierw­sza wzmian­ka o osa­dzie śred­nio­wiecz­nej po­ło­żo­nej w gra­ni­cach współ­czes­ne­go zes­po­łu miej­skie­go po­cho­dzi z da­to­wa­ne­go na rok 1105 do­ku­men­tu, w któ­rym kar­dy­nał Egi­diusz z Tus­ku­lum (+ ok. 1140) za­twier­dza po­siad­łoś­ci na­da­ne klasz­to­ro­wi be­ne­dyk­tyń­skie­mu w Tyń­cu. Ze wzglę­du na pew­ne roz­bież­noś­ci po­mię­dzy przy­to­czo­ną wy­żej da­tą a po­twier­dzo­nym w in­nych źród­łach o­kre­sem po­by­tu le­ga­ta pa­pies­kie­goLegat papieski – przedstawiciel Stolicy Apostolskiej, delegowany przez papieża w celu prowadzenia, kształtowania i kontroli polityki kościelnej w danym kraju. na zie­miach pol­skich treść na­da­nia cza­sa­mi pod­da­wa­na jest w wąt­pli­wość, jed­nak nie­wie­le młod­sze od niej prze­ka­zy po­twier­dza­ją fun­kcjo­no­wa­nie na po­łud­nio­wy wschód od lo­ka­cyj­ne­go mias­ta, na te­re­nie dzi­siej­szej Kuź­ni­cy Świę­to­jań­skiej, XII-wiecz­ne­go gro­du sta­no­wią­ce­go przy­pusz­czal­nie sie­dzi­bę kasz­te­la­niKasztelania – jednostka administracyjna podziału terytorialnego średniego szczebla w średniowiecznej Polsce wchodząca w skład danej ziemi lub prowincji, ośrodkiem kasztelanii był kasztel (zamek lub znaczący gród); kasztelania odpowiadała późniejszemu powiatowi. bę­dą­cej w za­kresie władz­twa Pias­tów opol­sko-ra­ci­bor­skich. Gród ten prze­nie­sio­no w po­ło­wie XIII stu­le­cia w chro­nio­ną rze­ką i roz­leg­ły­mi bag­na­mi do­li­nę Czar­nej Przem­szy, co praw­do­po­dob­nie zwią­za­ne by­ło z ko­niecz­noś­cią pod­nie­sie­nia ob­ron­noś­ci za­ło­że­nia w związ­ku z ucią­żli­wy­mi na­jaz­da­mi ta­tar­ski­mi, ja­kie w tym cza­sie dot­knę­ły zie­mie śląs­kie. Na po­cząt­ku XIV wie­ku w miej­scu ar­cha­icz­ne­go już za­ło­że­nia gro­do­we­go je­den z ksią­żąt by­tom­skich wzniósł za­mek wa­row­ny, za­pew­ne jesz­cze o kon­struk­cji drew­nia­no-ziem­nej. Je­go spad­ko­bier­ca, a być mo­że sam bu­dow­ni­czy, spra­wu­ją­cy wła­dzę nad By­to­miem, Tosz­kiem i Koź­lem ksią­żę Wła­dys­ław (+1352) sprze­dał księ­ciu cie­szyń­skie­mu Ka­zi­mie­rzo­wi I wspom­nia­ne cas­tri Se­vor w ro­ku 1337 za kwo­tę 870 grzy­wien i 133 ko­py gro­szy pras­kich, o czym in­for­mu­je naj­star­sza za­cho­wa­na wzmian­ka źród­ło­wa na jej te­mat. Po śmier­ci Ka­zi­mie­rza I w 1358 ro­ku praw­nym zwierz­chni­kiem księs­twa sie­wier­skie­go zos­tał naj­star­szy z je­go ży­ją­cych sy­nów Prze­mys­ław I No­szak (+1410), któ­ry nie­dłu­go po­tem od­sprze­dał je w rę­ce księ­cia świd­nic­ko-ja­wor­skie­go Bol­ka Ma­łe­go (+1368). Tran­sak­cja ta o­pie­wa­ła na su­mę 2300 grzy­wien, co sta­no­wi­ło rów­no­war­tość 460 ki­lo­gra­mów sre­bra.


WIDOK MIASTA I ZAMKU W 2. POŁOWIE XVIII WIEKU


ZAMEK NA LITOGRAFII K. STRONCZYŃSKIEGO, KAZIMIERZA STRONCZYŃSKIEGO OPISY I WUDOKI ZABYTKÓW W KRÓLESTWIE POLSKIM 1844-55


a pa­no­wan­ia w Sie­wie­rzu Bol­ka II Małego w od­nie­sie­niu do miej­sco­we­go zam­ku po­ja­wił się termin haus u­ży­wa­ny wo­bec bu­dyn­ków wznie­sio­nych z ka­mie­nia lub ce­gły, co su­ge­ru­je ist­nie­nie w je­go ob­rę­bie przy­naj­mniej częś­cio­wej za­bu­do­wy zre­a­li­zo­wa­nej z wy­ko­rzys­ta­niem tych ma­te­ria­łów. Je­że­li tak by­ło w is­to­cie, za­pew­ne w pierw­szym rzę­dzie na­le­ża­ło­by wska­zać mu­ro­wa­ny bu­dy­nek miesz­kal­ny lub ka­mien­ny stołp, któ­re­go re­lik­ty od­kry­to na dzie­dziń­cu pod­czas prac ar­che­o­lo­gicz­nych. Po trwa­ją­cym de­ka­dę po­by­cie księ­cia ja­wor­skie­go w ro­ku 1368 Sie­wierz po­wró­cił we wła­da­nie Prze­mys­ła­wa No­sza­ka, a po je­go śmier­ci w sier­pniu 1410 ro­ku prze­szedł na włas­ność je­dy­ne­go ży­ją­ce­go sy­na Bo­les­ła­wa. Gdy Bo­les­ław zmarł w ro­ku 1431, je­go naj­star­szy syn Wa­cław (+1474) po­zos­ta­wił so­bie księs­two sie­wier­skie, by­tom­skie i część Cie­szy­na, młod­sze­mu ro­dzeń­stwu zaś - zresz­tą nie bez na­cis­ków - prze­ka­zał je­dy­nie nie­wiel­ki fra­gment dóbr cie­szyń­skich i zie­mię gło­gow­sko-ści­naw­ską. Po­mi­mo znacz­ne­go ma­jąt­ku i pły­ną­cych z nie­go do­cho­dów Wa­cław szyb­ko po­padł w kło­po­ty fi­nan­so­we, w kon­sek­wen­cji zmu­szo­ny zos­tał do sprze­da­nia księs­twa sie­wier­skie­go na rzecz bis­ku­pa kra­kow­skie­go Zbig­nie­wa Oleś­nic­kie­go (+1455), co nas­tą­pi­ło w grud­niu 1443 ro­ku. Jed­nak w rze­czy­wis­toś­ci bis­kup o­siadł na zam­ku w Sie­wie­rzu do­pie­ro dwa la­ta póź­niej, po­nie­waż ten za­ję­ty zos­tał bez­praw­nie przez księ­cia ra­ci­bor­skie­go Mi­ko­ła­ja V Prze­my­śli­dę (+1452), któ­ry po­waż­nie roz­cza­ro­wa­ny fak­tem, że spa­dek po bez­dziet­nym Wa­cła­wie prze­szedł mu ko­ło no­sa, zbroj­nie za­jął wa­row­nię na po­czet za­bez­pie­cze­nia włas­nych in­te­re­sów i przez krót­ki czas o­ku­po­wał ją prze­zwy­cię­ża­jąc na­sła­ne przez wła­dze koś­ciel­ne o­blę­że­nie wojsk ma­ło­pol­skich do­wo­dzo­nych przez Pio­tra Sza­frań­ca z Pies­ko­wej Ska­ły. W ro­ku 1450 za­mek sie­wier­ski od­parł szturm zbrojnych jednostek księ­cia na Tosz­ku - Prze­my­sła­wa (+1484), wspo­ma­ga­ne­go przez na­jem­ne od­dzia­ły ry­ce­rzy roz­bój­ni­ków. Na­to­miast w la­tach 1452-53 bez­sku­tecz­nie pod­cho­dzi­ły pod nie­go od­dzia­ły Bol­ka V Hu­sy­ty (+1460) i po­now­nie Prze­my­sła­wa. Po tym krót­kim, lecz burz­li­wym wstę­pie peł­nił od­tąd funk­cję let­niej re­zy­den­cji bis­ku­pów kra­kow­skich, a zie­mia sie­wier­ska sta­ła się częś­cio­wo au­to­no­micz­ną jed­nos­tką te­ry­to­rial­ną na pra­wach księs­twa po­sia­da­ją­ce­go włas­ną gos­po­dar­kę, fi­nan­se i su­ro­we pra­wo eg­zek­wo­wa­ne przez miej­sco­we­go ka­ta, o czym świad­czy u­pow­szech­nio­ne w tam­tym o­kre­sie po­wie­dze­nie Krad­nij, za­bi­jaj, ale Sie­wierz o­mi­jaj. Na mo­cy wys­ta­wio­ne­go w 1443 ro­ku ak­tu kup­na - sprze­da­ży na ko­lej­nych bis­ku­pów kra­kow­skich prze­la­na zos­ta­ła peł­na wła­dza ksią­żę­ca, co wy­ko­rzys­tał Jan VII Rze­szow­ski (+1488), któ­ry w 1486 ro­ku za­czął o­fic­jal­nie u­ży­wać ty­tu­łu księ­cia sie­wier­skie­go.


WYKONANY W 1859 ROKU DRZEWORYT Z WIZERUNKIEM POŁUDNIOWEJ KURTYNY ZAMKU, TYGODNIK ILUSTROWANY


ZAMEK NA LITOGRFII N. ORDY, ALBUM WIDOKÓW 1881


d­kąd stał się Sie­wierz sie­dzi­bą ksią­żąt-bis­ku­pów, ich dwo­ru, urzę­dów: sta­ros­ty, kan­cle­rza i sę­dziów, w zam­ku og­nis­ko­wa­ło się ży­cie po­li­tycz­ne, to­wa­rzys­kie i kul­tu­ral­ne księs­twa. Z ra­cji spra­wo­wa­nych funk­cji koś­ciel­nych i pań­stwo­wych bis­ku­pi nie by­wa­li tu­taj jed­nak częs­to; w ich imie­niu peł­ną wła­dzę nad dziel­ni­cą re­pre­zen­to­wa­li sta­le re­zy­du­ją­cy sta­ros­to­wieStarosta - Od XIV wieku do rozbiorów starosta był urzędnikiem królewskim w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim. Wyróżniano kilka rodzajów tego urzędu: • Starosta generalny był namiestnikiem prowincji lub ziemi, na przykład ruski, podolski, wielkopolski • Starosta grodowy nadzorował w powiecie administrację skarbową, policyjną oraz sądy, stał na czele sądu grodzkiego, miał prawo miecza (to znaczy egzekucji wszystkich wyroków sądowych na terenie powiatu). • Starosta niegrodowy był dzierżawcą (tenutariuszem) dóbr królewskich. . Wraz z po­cząt­kiem XVI stu­le­cia roz­po­czął się ok­res znacz­nych zmian w ar­chi­tek­tu­rze wa­row­ni, któ­re wpły­nę­ły nie tyl­ko na jej wy­miar re­pre­zen­ta­cyj­ny, ku­ba­tu­rę, uk­ład przes­trzen­ny i wy­po­sa­że­nie, ale rów­nież wzmoc­ni­ły ob­ron­ność za­ło­że­nia przez wpro­wa­dze­nie roz­wią­zań sta­no­wią­cych od­po­wiedź na u­pow­szech­nie­nie się i roz­wój bro­ni ar­ty­le­ryj­skiej. W fi­nan­so­wa­ną z bo­ga­tej kie­sy kra­kow­skich hie­rar­chów, ale rów­nież za­si­la­ną z fun­du­szy u­zys­ka­nych przez o­po­dat­ko­wa­nie miesz­kań­ców księs­twa mo­der­ni­za­cję zam­ku an­ga­żo­wa­li się prze­de wszyst­kim: Jan Ko­nar­ski (+1525), z któ­re­go ini­cja­ty­wy wznie­sio­no no­we skrzyd­ło miesz­kal­ne i wie­żę, Piotr To­mic­ki (+1535), An­drzej Ze­brzy­dow­ski (+1560) i Fi­lip Pad­niew­ski (+1572), bu­dow­ni­czo­wie re­pre­zen­ta­cyj­nych skrzy­deł miesz­kal­nych kształ­tu­ją­cych na no­wo re­ne­san­so­wą for­mę zam­ku, a tak­że Fran­ci­szek Kra­siń­ski (+1577) od­po­wie­dzial­ny za sze­reg ini­cja­tyw zwią­za­nych z roz­bu­do­wą u­moc­nień i przys­to­so­wa­nia wa­row­ni do użyt­ko­wa­nia bro­ni pal­nej.



RUINA ZAMKU W SIEWIERZU NA RYSUNKACH Z PRZEŁOMU XIX I XX STULECIA


cza­sie Po­to­pu w Sie­wie­rzu schro­ni­ły się woj­ska het­ma­na Ste­fa­na Czar­niec­kie­go, co król Szwedz­ki Ka­rol X Gus­taw odeb­rał ja­ko zła­ma­nie wa­run­ków ne­u­tral­noś­ci i na­ka­zał wejść swym od­dzia­łom w gra­ni­ce do­tych­czas nie­za­an­ga­żo­wa­ne­go w woj­nę księs­twa. Pod­czas o­ku­pa­cji zam­ku zaj­mu­ją­ce je woj­ska do­ko­na­ły wie­lu de­wa­sta­cji, a pod­czas e­wa­ku­a­cji w 1656 ro­ku wy­wio­zły z nie­go nie­mal wszyst­ko, co mia­ło ja­kąś war­tość, po­zo­sta­wia­jąc o­pus­to­sza­łe, znisz­czo­ne mu­ry. Od­bu­do­wy wa­row­ni pod­jął się Jan Ma­ła­chow­ski (+1699), a je­go ini­cja­ty­wę kon­ty­nu­o­wał i z po­wo­dze­niem u­koń­czył Fe­li­cjan Sza­niaw­ski (+1732). Na prze­ło­mie XVII i XVIII stu­le­cia prze­bu­do­wa­li oni część bu­dyn­ków miesz­kal­nych wpro­wa­dza­jąc ak­cen­ty ty­po­we dla ar­chi­tek­tu­ry o­kre­su ba­ro­ku, wśród nich ce­bu­las­tą nad­bu­do­wę wie­ży i de­ko­ra­cyj­ne log­gie, co na­da­ło ca­łoś­ci cha­rak­ter bar­dziej re­pre­zen­ta­cyj­nej re­zy­den­cji niż wa­row­ni ob­ron­nej. Na­rzu­co­na przez bis­ku­pów o­gól­na for­ma zam­ku nie u­leg­ła już póź­niej is­tot­nym przek­ształ­ce­niom i zos­ta­ła za­cho­wa­na w ru­i­nie do cza­sów współ­czes­nych. Po­mi­mo znacz­nych in­wes­ty­cji w mo­der­ni­za­cję za­ło­że­nia, je­go zna­cze­nie po­li­tycz­ne i mi­li­tar­ne na przes­trze­ni ca­łe­go XVIII wie­ku sys­te­ma­tycz­nie kur­czy­ło się, co mia­ło swo­je od­bi­cie w co­raz mniej­szych na­kła­dach na u­trzy­ma­nie bu­dow­li. W kon­sek­wen­cji stan zam­ku z de­ka­dy na de­ka­dę po­gar­szał się i choć pew­ne dzia­ła­nia ra­tun­ko­we po­dej­mo­wał jesz­cze Ka­je­tan Soł­tyk (+1788), to re­gu­lar­nie pro­wa­dzo­ne in­wen­ta­rze bez­li­toś­nie re­jes­tro­wa­ły pro­ces je­go u­pad­ku. Osta­tecz­nie Księs­two Sie­wier­skie de­cy­zją Sej­mu Wiel­kie­go zos­ta­ło w 1790 ro­ku roz­wią­za­ne i wcie­lo­ne do Rze­czy­pos­po­li­tej, co za­koń­czy­ło 350-let­ni ok­res pa­no­wa­nia w Sie­wie­rzu kra­kow­skiej ku­rii bis­ku­piej. Gdy w 1800 ro­ku u­marł Fe­liks Tur­ski, os­tat­ni ksią­żę-bis­kup re­zy­du­ją­cy na zam­ku, opusz­czo­na wa­row­nia stop­nio­wo po­pa­da­ła w co­raz więk­szą ru­i­nę po­głę­bio­ną klęs­ka­mi ży­wio­ło­wy­mi. Jesz­cze o­ko­ło 1820 ro­ku po­sia­da­ła ona wszyst­kie da­chy kry­te gon­tem i sto­lar­kę o­kien­ną, a tak­że cha­rak­te­rys­tycz­ny ba­ro­ko­wy hełm na wie­ży bram­nej, jed­nak w dru­giej po­ło­wie stu­le­cia za­bez­pie­czo­na od desz­czu po­zos­ta­wa­ła już je­dy­nie wspom­nia­na wie­ża. Trwa­ją­cy sto pięć­dzie­siąt lat roz­kład zam­ko­wych mu­rów pow­strzy­ma­ły do­pie­ro za­i­ni­cjo­wa­ne w la­tach 50. ubie­głe­go wie­ku i z przer­wa­mi kon­ty­nu­o­wa­ne do dnia dzi­siej­sze­go pra­ce za­bez­pie­cza­ją­co-re­mon­to­we.



WIDOK RUIN W LATACH 30. XX WIEKU




ZAMEK W SIEWIERZU

Co się tyczy zamku [...] ist­niał on od­daw­na, sto­jąc na wys­pie o­to­czo­nej ka­na­łem. Prze­sia­dy­wa­li w nim nie­kie­dy bis­ku­pi kra­kow­scy, a Piotr To­mic­ki na po­cząt­ku XVI wie­ku gmach prze­bu­do­wał i wspa­nia­le przy­oz­do­bił. Na utrzy­ma­nie je­go bis­kup Fran­ci­szek Kra­siń­ski ro­ku 1540 pe­wien po­da­tek o­by­wa­te­lom ka­zał pła­cić. Os­tat­nim bis­ku­pem co w nim jesz­cze miesz­kał ja­ko ksią­żę sie­wier­ski był zna­ny w his­to­ryi Ka­je­tan Soł­tyk. Za­mek zbu­do­wa­ny był w czwo­ro­gran, dość nie­fo­rem­nie, z wy­so­ką wie­żą, któ­ra do­tąd zos­ta­ła. Miesz­kal­ne po­ko­je o­ta­czał dzie­dzi­niec do­koł­a, a bra­ma prze­pro­wa­dzo­na by­ła przez dol­ną część wie­ży. Co zaś szcze­gól­niej­sze­go w je­go bu­do­wie, to że ścia­ny i węg­ły gór­ne­go pięt­ra nie od­po­wia­da­ją ścia­nom ani więg­łom pięt­ra dol­ne­go, i ca­ły plan obu pię­ter jest od­mien­ny, snadź z po­wo­du iż częs­to mu­siał być prze­bu­do­wy­wa­ny. Kie­dy mias­to wraz z zam­kiem przesz­ło w rę­ce rzą­du, gmach był już tak zruj­no­wa­ny, iż do żad­ne­go u­żyt­ku nie mógł słu­żyć; pod­u­padł więc i zu­peł­nie o­pusz­czo­ny, stra­cił dach. Dziś na­gie tyl­ko mu­ry zwra­ca­ją jesz­cze na sie­bie u­wa­gę cie­ka­wych; ko­pu­ła jed­nak, wie­żą za­koń­czo­na, lu­bo tak­że bar­dzo znisz­czo­na, w ca­łoś­ci się utrzy­mu­je.

Tygodnik Ilustrowany, 1860



ZAMEK W SIEWIERZU, STAN W LATACH 60. XX STULECIA



a­mek zbu­do­wa­ny zos­tał w za­ko­lu roz­le­wis­ka Czar­nej Przem­szy na u­sy­pa­nej sztucz­nie plat­for­mie o śred­ni­cy o­ko­ło 80 met­rów, i oto­czo­ny sze­ro­kim, ale sto­sun­ko­wo nis­kim piasz­czys­tym wa­łem o umoc­nio­nych drew­nem kra­wę­dziach. Po­sia­dał on plan nie­re­gu­lar­ny z jed­no­trak­to­wy­mi, drew­nia­ny­mi bu­dyn­ka­mi miesz­kal­ny­mi u­sy­tu­o­wa­ny­mi przy wschod­niej kur­ty­nie i wznie­sio­ną pod ko­niec XIII lub na po­cząt­ku XIV wie­ku ka­mien­ną wie­żą ty­pu berg­frid (1) o śred­ni­cy o­ko­ło 9 met­rów, zaj­mu­ją­cą cen­tral­ną część u­two­rzo­ne­go przez wał dzie­dziń­ca. Przy­pusz­czal­nie w la­tach 1350-60 wał ten zas­tą­pio­no mu­rem kur­ty­no­wym (2) wyz­na­cza­ją­cym utr­wa­lo­ny do cza­sów współ­czes­nych zew­nętrz­ny za­rys ob­wa­ro­wań, do któ­re­go od wew­nątrz dos­ta­wio­no je­den lub dwa bu­dyn­ki mu­ro­wa­ne (3), za­pew­ne o cha­ra­kte­rze re­zy­den­cjal­nym. W tej fa­zie funk­cjo­no­wa­nia wa­row­ni wjazd do niej pro­wa­dził po­łud­nio­wą par­tią ob­wo­du i wzmoc­nio­ny zos­tał osła­nia­ją­cym go bu­dyn­kiem bram­nym (4).


PLAN ZAMKU W 1. POŁOWIE XIV WIEKU, ŹRÓDŁO: A. GINTER, ZAMEK W SIEWIERZU


la­tach 1471-88 bis­kup Jan Rze­szow­ski zlik­wi­do­wał po­łud­nio­wy prze­jazd bram­ny wy­ko­rzys­tu­jąc część je­go mu­rów do bu­do­wy o­ka­za­łej ka­mie­ni­cy (5) cał­ko­wi­cie wy­su­nię­tej po­za ich li­co. Sta­rą bra­mę zas­tą­pi­ła no­wa (6), wznie­sio­na z ka­mien­nych cio­sów i ce­gły w pół­noc­nej częś­ci ob­wo­du, w kie­run­ku któ­rej po­pro­wa­dzo­no kil­ku­dzie­się­cio­met­ro­wej dłu­goś­ci, wy­so­ki drew­nia­ny most. W pierw­szej de­ka­dzie XV stu­le­cia z ini­cja­ty­wy Ja­na Ko­nar­skie­go ist­nie­ją­cy bu­dy­nek bram­ny przek­ształ­co­no w wie­żę dos­ta­wia­jąc do niej od po­łud­nia dwu­kon­dyg­na­cyj­ny gmach miesz­kal­ny (7). Wie­ża bram­na na­zy­wa­na szla­chec­ką lub sta­roś­ciń­ską zos­ta­ła zbu­do­wa­na na pla­nie kwad­ra­tu, któ­ry wy­żej prze­cho­dzi w sześ­cio­bok i po­cząt­ko­wo po­sia­da­ła czte­ry kon­dyg­na­cje. Przek­ształ­ce­nia w ar­chi­tek­tu­rze wa­row­ni kon­ty­nu­o­wa­ne by­ły w la­tach 30. XV wie­ku, gdy de­cyz­ją bis­ku­pa Pio­tra To­mic­kie­go ro­ze­bra­no go­tyc­ki berg­frid, a po­zys­ka­ny w ten spo­sób ma­ter­iał wy­ko­rzys­ta­no do bu­do­wy no­wych miesz­kal­nych skrzy­deł zam­ku w częś­ci za­chod­niej i re­pre­zen­ta­cyj­ne­go bu­dyn­ku po­łud­nio­we­go (8). Za­kres prac o­bej­mo­wał rów­nież wy­ko­na­nie oś­mio­bocz­nej nad­bu­do­wy bra­my pół­noc­nej ze strzel­ni­ca­mi klu­czo­wy­mi i mo­der­ni­za­cję jej przy­zie­mia przez wy­ko­na­nie od­ręb­ne­go przej­ścia dla pie­szych o sze­ro­koś­ci 80 cen­ty­met­rów i dwu­met­ro­wej sze­ro­koś­ci prze­jaz­du dla kon­nych i po­jaz­dów z od­bo­ja­mi. W kon­sek­wen­cji bu­dow­la u­zys­ka­ła cha­rak­ter re­zy­den­cji z bru­ko­wa­nym dzie­dziń­cem o­to­czo­nym w peł­ni mu­ro­wa­ną jed­no­trak­to­wą za­bu­do­wą, w częś­ci po­łud­nio­wej i za­chod­niej u­trzy­ma­ną w sty­lu re­ne­san­so­wym, i go­tyc­ko-re­ne­san­so­wą od wscho­du.


PLAN ZAMKU PO XVI-WIECZNYCH PRZEBUDOWACH, ŹRÓDŁO: A. GINTER, ZAMEK W SIEWIERZU


kres XVI-wiecz­nych przek­ształ­ceń zam­ku sie­wier­skie­go zwień­czy­ła ini­cja­ty­wa Fran­cisz­ka Kra­siń­skie­go, któ­ry w w la­tach 1572-77 wzmoc­nił prze­jazd bram­ny bu­du­jąc w je­go osi dwu­kon­dyg­na­cyj­ną bas­te­ję-bar­ba­kan (9) z mos­tem zwo­dzo­nym i dwo­ma rzę­da­mi strzel­nic zlo­ka­li­zo­wa­nych w skle­pio­nym ko­leb­ko­wo przy­zie­miu. Ta wznie­sio­na na pla­nie pros­to­ką­ta o pół­ko­lis­tym zam­knię­ciu kon­struk­cja wy­po­sa­żo­na by­ła w moź­dzie­rze bro­nią­ce dos­tę­pu do bra­my właś­ci­wej pro­wa­dzą­cej bez­poś­red­nio na dzie­dzi­niec, a jej wy­nie­sio­ny oko­ło 8 met­rów po­nad lus­tro wo­dy gór­ny po­ziom po­łą­czo­no z mu­ra­mi (10) wzmac­nia­ją­cy­mi na­syp ziem­ny two­rzą­cy roz­leg­ły ta­ras ar­ty­le­ryj­ski (11) sta­le wy­po­sa­żo­ny w 10 dział, co sta­no­wi­ło od­po­wiedź na in­ten­syw­ny roz­wój bro­ni og­nio­wej. Os­tat­nia zna­czą­ca prze­bu­do­wa re­zy­den­cji mia­ła miej­sce pod ko­niec XVII wieku za pa­no­wa­nia bis­ku­pa Ja­na Ma­ła­chow­skie­go, gdy przek­ształ­co­no wschod­nią kur­ty­nę bu­dyn­ków częś­cio­wo a­dap­tu­jąc je na ka­pli­cę (12), wznie­sio­no tak­że ar­ka­do­wą log­gię (13), a w częś­ci pół­noc­nej - no­wy bu­dy­nek kuch­ni. Roz­po­czę­te przez nie­go pra­ce za­koń­czył w la­tach 30. XVIII wie­ku Fe­li­cjan Sza­niaw­ski. W cza­sie tej prze­bu­do­wy basz­tę przy bra­mie pod­wyż­szo­no i zwień­czo­no ce­bu­las­tym ba­ro­ko­wym heł­mem z la­tar­nią.


PLAN ZAMKU W POŁOWIE XVIII STULECIA, ŹRÓDŁO: A. GINTER, ZAMEK W SIEWIERZU


REKONSTRUKCJA ZAMKU WG J. GUMOWSKIEGO, 1935



wy­ni­ku pro­wa­dzo­nych od przesz­ło pół­wie­cza prac kon­ser­wa­cyj­no-re­mon­to­wych sie­wier­ski za­mek sta­no­wi o­bec­nie tak zwa­ną trwa­łą ru­i­nę. Z his­to­rycz­nych ele­men­tów za­cho­wa­ły się do cza­sów współ­czes­nych zew­nętrz­ne mu­ry skrzy­deł miesz­kal­nych wspar­te po­tęż­ny­mi trój­us­ko­ko­wy­mi skar­pa­mi, ob­szer­ne frag­­men­ty ich po­dzia­łów wew­nętrz­nych, basz­ta nad bra­mą głów­ną, frag­men­ty o­ry­gi­nal­nej ka­mie­niar­ki o­kien­nej, por­ta­li i ko­lumn - po­zos­ta­łoś­ci ar­ka­do­wej log­gi, a tak­że częś­cio­wo zre­kon­stru­o­wa­ny bar­ba­kan, do któ­re­go pro­wa­dzi wznie­sio­ny na no­wo most zwo­dzo­ny - wraz z prze­pra­wą na zam­ku mal­bor­skim jed­na z dwóch te­go ty­pu kon­struk­cji w Pol­sce. Obiekt peł­ni o­bec­nie funk­cję lo­kal­ne­go oś­rod­ka kul­tu­ry i jest dos­tęp­ny dla zwie­dza­ją­cych - w okre­sie let­nim re­gu­lar­nie, a po se­zo­nie - oka­zjo­nal­nie w za­leż­noś­ci od panującej pogody i pla­no­wa­nych wy­da­rzeń. W je­go pod­zie­miach obej­rzeć moż­na nie­wiel­ką wys­ta­wę ar­che­o­lo­gicz­ną, chęt­ni mo­gą rów­nież wspiąć się na gór­ną kon­dyg­na­cję wie­ży bram­nej z udos­tęp­nio­ną kil­ka lat te­mu plat­for­mą wi­do­ko­wą. Przed pla­no­wa­ną wi­zy­tą na zam­ku za­le­cam jed­nak, aby wcześ­niej zwe­ry­fi­ko­wać mo­żli­woś­ci je­go zwie­dza­nia, po­nie­waż ze wzglę­du na wciąż trwa­ją­ce tu­taj pra­ce kon­ser­wa­tor­skie mo­że być on cza­so­wo nie­dos­tęp­ny.



Zamek w Siewierzu
tel. (32) 674 2461, (32) 674 1649 wew. 23

Godziny otwarcia zamku



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

WIDOK ZAMKU OD PÓŁNOCY, Z PRAWEJ ZREKONSTRUOWANA BASTEJA-BARBAKAN


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

CZĘŚĆ POŁUDNIOWA ZAMKU Z RELIKTAMI RENESANSOWYCH BUDYNKÓW MIESZKALNYCH



ui­na zam­ku stoi w po­łud­nio­wej częś­ci mias­ta, nie­co na u­bo­czu, poś­ród łąk i roz­le­wisk Czar­nej Przem­szy. Pro­wa­dzi do niej do­god­ny do­jazd z dro­gi kra­jo­wej nr 1 - ja­dąc tą tra­są od stro­ny Ka­to­wic na­le­ży skrę­cić na głów­nym skrzy­żo­wa­niu (przy sta­cji Or­len) w pra­wo, a nas­tęp­nie je­chać pros­to ul. By­tom­ską i przy Ryn­ku po­now­nie skrę­cić w pra­wo w ul. Kra­kow­ską. W po­bli­żu zam­ku dos­tęp­ne są dwa par­kin­gi dla sa­mo­cho­dów: mniej­szy przy ul. Koś­ciusz­ki o­raz u­sy­tu­o­wa­ny na po­łud­nie od ru­in ob­szer­ny par­king przy ul. Kra­kow­skiej ob­słu­gu­ją­cy tzw. Bło­nia przy zam­ku w Sie­wie­rzu. (ma­pa zam­ków wo­je­wódz­twa)





1. A. Ginter: Zamek w Siewierzu, 2012
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001


IMG BORDER=1 style=

RUINA ZAMKU W SIEWIERZU, WIDOK OD ZACHODU



Będzin - zamek królewski XIVw., 20 km
Sosnowiec - zamek sielecki XVIIw., 21 km
Siemianowice Śląskie - zamek Donnersmarcków XVIIIw., 26 km
Morsko - ruina zamku Bąkowiec XIVw., 28 km
Podzamcze - ruina zamku Ogrodzieniec XIV-XVIw., 28 km
Nakło Śląskie - zamek Donnersmarcków XVIw., 29 km
Sławków - pozostałości zamku biskupiego XIIIw., 30 km



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2019
fotografie: 2012