STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PACZKÓW

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


sto­li­cy Dol­ne­go Śląs­ka ist­nia­ły w śred­nio­wie­czu trzy zam­ki, z któ­rych naj­bar­dziej zna­ny jest naj­star­szy, po­ło­żo­ny na Os­tro­wie Tum­skim. Dru­gi za­mek, zwa­ny le­wo­brzeż­nym lub ce­sar­skim pow­stał w o­kre­sie księs­twa dziel­ni­co­we­go i znaj­do­wał się na miej­scu, gdzie póź­niej sta­nął koś­ciół i ko­le­gium je­zu­ic­kie, sta­no­wią­ce dziś głów­ny bu­dy­nek Uni­wer­sy­te­tu Wroc­ław­skie­go. Od­kry­te nie­daw­no po­zos­ta­łoś­ci trze­ciej wa­row­ni u­lo­ko­wa­ne są w re­jo­nie śred­nio­wiecz­ne­go ar­se­na­łu, przy o­bec­nej u­li­cy Cie­szyń­skie­go (am Burg­wall).


LOKALIZACJA ZAMKÓW NA TLE WSPÓŁCZESNEJ ZABUDOWY WROCŁAWIA (WG E. MAŁACHOWICZ):
A. ZAMEK NA OSTROWIE TUMSKIM, B. ZAMEK CESARSKI, C. ZAMEK PRZY ARSENALE


PLAN PÓŁNOCNEJ CZĘŚCI WROCŁAWIA AUTORSTWA BARTHELA WEINERA Z 1562 ROKU , ZAMKI OZNACZONE W JAŚNIEJSZYCH POLACH



ZAMEK KSIĄŻĘCY NA OSTROWIE TUMSKIM




łów­ną re­zy­den­cją Pias­tów po pow­ro­cie z wyg­na­nia Bo­les­ła­wa Wy­so­kie­go był gród na Os­tro­wie Tum­skim we Wroc­ła­wiu. Pow­stał on przy­pusz­czal­nie jesz­cze w X stu­le­ciu po­cząt­ko­wo ja­ko kon­struk­cja drew­nia­na, o­to­czo­na drew­nia­no-ziem­nym wa­łem z mu­ro­wa­ną ka­pli­cą pa­ła­co­wą św. Mar­ci­na, da­to­wa­ną na prze­łom ty­siąc­le­cia i łą­czo­ną z ini­cja­ty­wą o­pac­twa be­ne­dyk­tów na Oł­bi­nie. Ksią­żę Bo­les­ław o­siadł na Śląs­ku w ro­ku 1163 wy­bie­ra­jąc Os­trów na swo­ją sie­dzi­bę i naj­wcześ­niej w 1177 ro­ku roz­po­czął zas­tę­po­wa­nie do­tych­cza­so­wej drew­nia­nej za­bu­do­wy mu­ro­wa­ną. Przy wy­ko­rzys­ta­niu war­szta­tu cys­ter­skie­go z Lu­bią­ża sfor­mu­ło­wał na no­wo ro­mań­ską re­zy­den­cję, w skład któ­rej we­szły mię­dzy in­ny­mi: pa­łac ksią­żę­cy, dom bis­ku­pi, o­śmio­bocz­na ka­pli­ca z ab­sy­da­mi, za­bu­do­wa­nia o­pac­twa o­raz o­siem­na­sto­bocz­na ka­pli­ca zwa­na dwor­ską ka­pli­cą ro­mań­ską. Wszys­tkie bu­dyn­ki wznie­sio­ne zos­ta­ły z ce­gły w wąt­ku dwu­wo­zów­ko­wym i u­sy­tu­o­wa­ne przy drew­nia­no-ziem­nym wa­le za­pew­nia­ją­cym ob­ron­ność za­ło­że­nia. Ze wzglę­du na brak dos­ta­tecz­nie szcze­gó­ło­wych śla­dów kwes­tia lo­ka­li­za­cji pier­wot­nej ka­pli­cy, a tak­że funk­cji posz­cze­gól­nych bu­dyn­ków zam­ku Bo­les­ła­wa Wy­so­kie­go na­dal po­zo­sta­je w sfe­rze do­mys­łów i do dziś po­zo­sta­je nie­roz­strzy­gnię­ta.



HIPOTETYCZNY PLAN ZAMKU KSIĄŻĘCEGO BOLESŁAWA WYSOKIEGO NA TLE WSPÓŁCZESNEJ ZABUODWY OSTROWA TUMSKIEGO:
1. OSIEMNASTOBOCZNA KAPLICA DWORSKA, 2. PAŁAC KSIĄŻĘCY, 3. KAPLICA PÓŹNOROMAŃSKA, 4. ROMAŃSKA KAPLICA ŚW. MARCINA,
5. OPACTWO, 6. ŁAŹNIA, PIEC I KUCHNIA, 7. BRAMA, 8. WAŁY DREWNIANO-ZIEMNE


1241 Wroc­ław na­je­cha­ły ple­mio­na mon­gol­skie pod do­wódz­twem Baj­da­ra, któ­re spa­li­ły mias­to le­wo­brzeż­ne, nie wy­rzą­dza­jąc jed­nak więk­szych szkód na Os­tro­wie i nie zdo­by­wa­jąc zam­ku wzmian­ko­wa­ne­go w tym sa­mym ro­ku ja­ko Nos­tra Ca­mi­na­ta. Po śmier­ci Hen­ry­ka Po­boż­ne­go w bit­wie pod Leg­ni­cą na krót­ko po nim wła­dzę prze­ję­ła żo­na - An­na, a po niej syn Bo­les­ław Ro­gat­ka, któ­ry po sześ­ciu la­tach rzą­dów zre­zyg­no­wał z wroc­ław­skiej częś­ci księs­twa, prze­ka­zu­jąc je w ro­ku 1248 bra­tu Hen­ry­ko­wi III Bia­łe­mu w za­mian za dziel­ni­cę le­gnic­ko-gło­gow­ską. Re­zy­du­ją­cy we Wroc­ła­wiu Hen­ryk do­ko­nał na zam­ku Cas­tro li­pi­deo in cu­ria nos­tra wie­lu u­zu­peł­nień i u­lep­szeń, a naj­waż­niej­szą je­go in­wes­tyc­ją by­ło zas­tą­pie­nie przes­ta­rza­łych i nies­ku­tecz­nych już wa­łów ziem­nych ce­gla­ny­mi mu­ra­mi ob­ron­ny­mi. Przek­ształ­ce­nia wa­row­ni w du­chu ar­chi­tek­tu­ry go­tyc­kiej re­ali­zo­wał Hen­ryk IV Pro­bus. W cią­gu dwu­dzies­tu lat pa­no­wa­nia prze­bu­do­wał on ca­łe za­ło­że­nie bu­rząc część bu­dow­li ro­mań­skich, wśród nich ka­pli­cę i o­pac­two, a nas­tęp­nie sta­wia­jąc w ich miej­scu no­wy re­pre­zen­ta­cyj­ny gmach pa­ła­co­wy zaj­mu­ją­cy od­tąd ca­łą pół­noc­ną li­nię ob­wo­du ob­ron­ne­go. Głów­na je­go część z mu­ra­mi o gru­boś­ci się­ga­ją­cej 3,5 met­ra pow­sta­ła w o­par­ciu o fun­da­men­ty wczes­no­pias­tow­skie­go pa­la­tium, nie­co prze­su­wa­jąc się ku pół­no­cy, w stro­nę ro­ze­bra­nych już wa­łów. Trzo­nem no­wej bu­dow­li po­zo­stał częś­cio­wo prze­bu­do­wa­ny sta­ry pa­łac, przy któ­rym na pla­nie wspo­mnia­nej wy­żej ka­pli­cy ro­mań­skiej wznie­sio­no trzy­kon­dyg­na­cyj­ną ka­pli­cę go­tyc­ką o po­rów­ny­wal­nej ar­chi­tek­tu­rze i funk­cji (*). Dłu­gość pow­sta­łej w ten spo­sób bu­dow­li wy­no­si­ła 50 me­trów, a jej sze­ro­kość 14 - przy śred­ni­cy ok­ta­go­nu prze­kra­cza­ją­cej 20 met­rów.

(*) być mo­że ok­to­go­nal­na część pa­ła­cu nie peł­ni­ła funk­cji sak­ral­nych (na zam­ku by­ło kil­ka in­nych kap­lic) i u­żyt­ko­wa­na by­ła na ce­le, o­gól­nie rzecz uj­mu­jąc, re­pre­zen­ta­cyj­no-roz­ryw­ko­we



PLAN ZAMKU GOTYCKIEGO PO PRZEBUDOWIE HENRYKA IV PROBUSA (NA TLE WSPÓŁCZESNEJ ZABUDOWY):
1. PAŁAC Z (DOMNIEMANĄ) KAPLICĄ, 2. PÓŹNOROMAŃSKA KAPLICA, 3. KAPLICA GROBOWA, 4. NIE UKOŃCZONY KLASZTOR CYSTEREK,
5. KUCHNIA, ŁAŹNIA I PIEC, 6. OPACTWO, 7. BRAMA GRODZKA, 8. BASZTA ZACHODNIA, 9. BRAMA WODNA, 10. BASZTA POŁUDNIOWA


o­łud­nio­wą część zes­po­łu ksią­żę­ce­go zaj­mo­wał klasz­tor Cys­te­rek, nig­dy nie u­koń­czo­ny. O­bok nie­go jesz­cze z i­nic­ja­ty­wy Hen­ry­ka Pro­b­usa wznie­sio­na zos­ta­ła ka­pli­ca gro­bo­wa pod wez­wa­niem św. Mar­ci­na. By­ła to o­to­czo­na wy­jąt­ko­wo dłu­gi­mi i sze­ro­ki­mi przy­po­ra­mi go­tyc­ka bu­dow­la za­ło­żo­na na pla­nie oś­mio­bo­ku o śred­ni­cy zew­nętrz­nej o­ko­ło 12,5 met­ra z wy­dłu­żo­nym prez­bi­ter­ium. W u­kła­dzie pio­no­wym za­wie­ra­ła ona trzy kon­dy­gna­cje: przy­go­to­wa­ne do przy­ję­cia sar­ko­fa­gów ksią­żę­cych częś­cio­wo za­głę­bio­ne przy­zie­mie, przez­na­czo­ny do peł­nie­nia funk­cji li­tur­gicz­nych par­ter o­raz pięt­ro w pos­ta­ci o­ta­cza­ją­cej ka­pli­cę ga­le­rii. Wej­ście do ka­pli­cy pro­wa­dzi­ło od stro­ny pół­noc­nej, a ko­mu­ni­ka­cja pio­no­wa od­by­wa­ła się za poś­red­nic­twem wąs­kich krę­tych scho­dów miesz­czą­cych się wew­nątrz dwóch naj­grub­szych przy­pór fron­to­wych flan­ku­ją­cych drzwi wej­ścio­we. Po­mysł pow­sta­nia tej nie­wiel­kiej świą­ty­ni zwią­za­ny był za­pew­ne z chę­cią Hen­ry­ka IV do u­nie­za­leż­nie­nia miej­sca swe­go po­chów­ku od wła­dzy bis­ku­pa wroc­ław­skie­go To­ma­sza II Za­rem­by, któ­ry w wy­ni­ku spo­ru o ma­jąt­ki i zie­mię rzu­cił na księ­cia kląt­wę. W za­ło­że­niach wład­cy o­biekt mógł peł­nić ro­lę mau­zo­le­um ro­do­we­go za­pew­nia­ją­ce­go miej­sce spo­czyn­ku rów­nież nas­tęp­com, choć sam ksią­żę był bez­dziet­ny. Hen­ryk Pro­bus nie do­cze­kał jed­nak koń­ca bu­do­wy, a nag­ła je­go śmierć 26 czerw­ca 1290 ro­ku na ja­kiś czas przer­wa­ła pra­ce, wzno­wio­ne przy­pusz­czal­nie już w XIV wie­ku. Pa­łac ksią­żę­cy wraz z ka­pli­ca­mi i za­bu­do­wa­nia­mi gos­po­dar­czy­mi wyz­na­czał ob­szer­ny dzie­dzi­niec o nie­re­gu­lar­nym kształ­cie, przy­le­ga­ją­cy od wscho­du do pod­zam­cza i sie­dzi­by o­pac­twa. Wznie­sio­ny jesz­cze za cza­sów Hen­ry­ka Bia­łe­go ob­wód mu­rów ob­ron­nych u­zu­peł­nio­no o dwie wie­że u­sy­tu­o­wa­ne przy obu bra­mach wio­dą­cych od szla­ku ko­mu­ni­ka­cyj­n­ego przez za­mek do pod­gro­dzia. Wzmoc­nio­ne rów­nież zos­ta­ły par­tie pół­noc­ne zes­po­łu - gru­be mu­ry pa­ła­cu wy­su­nię­to po­za do­tych­cza­so­wą zew­nęt­rzną li­nię ob­wa­ro­wań.


REKONSTRUKCJA ZAMKU XIII-WIECZNEGO WG E. MAŁACHOWICZ


krót­ce po śmier­ci Hen­ry­ka IV Pro­bu­sa z­mek stra­cił po­zyc­ję głów­nej sie­dzi­by ksią­żę­cej, a ko­lej­ni wład­cy: Hen­ryk V, Bol­ko o­raz Hen­ryk VI co­raz chęt­niej ko­rzys­ta­li z re­zy­den­cji po­ło­żo­nej na le­wym brze­gu Od­ry. Od po­cząt­ku XIV stu­le­cia zes­pół był suk­ce­syw­nie zaj­mo­wa­ny przez in­sty­tu­cje bis­ku­pa wroc­ław­skie­go, w kon­sek­wen­cji już w 1345 ro­ku znac­zną je­go część u­żyt­ko­wa­ła ka­pi­tu­ła świę­to­krzys­ka, a te­ren po­dzie­lo­ny był na dział­ki ka­no­ni­ków. Sta­ry za­mek ja­ko In an­ti­que cas­tro wzmian­ko­wa­no po raz os­tat­ni w ro­ku 1376 w związ­ku z po­by­tem w nim nun­cju­sza pa­pies­kie­go. Kil­ka lat póź­niej król czes­ki Wac­ław IV sta­rał się jesz­cze wpro­wa­dzić w ży­cie po­mysł bu­do­wy na Os­tro­wie no­wej re­zy­den­cji kró­lew­skiej o dwóch wie­żach, z gru­by­mi mu­ra­mi i fo­są, ale i­ni­cja­ty­wa ta nig­dy nie do­cze­ka­ła się re­a­li­za­cji, a Os­trów Tum­ski z cza­sem przek­ształ­cił się w eks­lu­zyw­ną sto­li­cę die­ce­zji, pań­stwo dla sie­bie. Pod­u­pad­ły za­mek zbu­rzo­no os­ta­tecz­nie na prze­ło­mie XV i XVI wie­ku, zaś od­zys­ka­ny w ten spo­sób te­ren przez­na­czo­no pod bu­do­wę ku­rii - re­zy­den­cji księ­ży. W 1512 ro­ku ist­nia­ło na wys­pie aż 30 dwo­rów i 60 do­mów pry­wat­nych z do­mi­nu­ją­cym w miesz­kal­nej za­bu­do­wie Os­tro­wa pa­ła­cem bis­ku­pa Ja­na V Tur­zo­na.


IMG BORDER=1 style=

IMG BORDER=1 style=

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. MARCINA, DAWNA KAPLICA GROBOWA ZAMKU HENRYKA PROBUSA


ak­tu­al­nym uk­ształ­to­wa­niu Os­tro­wa za­mek pias­tow­ski zaj­mo­wał te­ren po o­bu stro­nach o­bec­nej u­li­cy świę­te­go Mar­ci­na, nie­co na za­chód od koś­cio­ła świę­te­go Krzy­ża. Je­dy­ną wy­ra­zis­tą po­zo­sta­łoś­cią daw­ne­go za­ło­że­nia jest nie­zre­a­li­zo­wa­na ka­pli­ca gro­bo­wa Hen­ry­ka Pro­bu­sa, a dziś koś­ciół pw. św. Mar­ci­na o go­tyc­kiej bry­le z kor­pu­sem na rzu­cie oś­mio­bo­ku i wąs­kim prez­bi­te­rium. Usz­ko­dzo­ny pod­czas 2. woj­ny świa­to­wej gmach zos­tał w 1958 ro­ku za­bez­pie­czo­ny, a dzie­sięć lat póź­niej zre­kon­stru­o­wa­ny wg pro­jek­tu T. Ko­za­czew­skie­go.


IMG BORDER=1 style=

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. MARCINA, NA PIERWSZYM PLANIE FUNDAMENTY KLASZTORU CYSTEREK
GDYBY ZAMEK ISTNIAŁ DO DZIŚ, PAŁAC KSIĄŻĘCY WIDOCZNY BYŁBY PO PRAWEJ STRONIE



ZAMEK CESARSKI




o­cząt­ki o­sad­nic­twa gro­do­we­go na le­wo­brzeż­nym Wroc­ła­wiu wią­żą się z pa­no­wa­niem księ­cia Hen­ry­ka I Bro­da­te­go , któ­ry wzniósł tu­taj pierw­szą dwor­ską sie­dzi­bę, praw­do­po­dob­nie jesz­cze w for­mie drew­nia­ne­go dwo­ru. Po śmier­ci je­go sy­na Hen­ry­ka Po­boż­ne­go dwór le­wo­brzeż­ny ob­ję­ła wdo­wa, księż­na An­na, za­miesz­ku­jąc w nim aż do śmier­ci. W o­kre­sie tym na te­re­nie gro­du ist­nia­ło już bu­dow­nic­two mu­ro­wa­ne, o czym świad­czy wzmian­ka z ro­ku 1253, mó­wią­ca o ce­gla­nej wie­ży, i nas­tęp­na - z 1304 - wspo­mi­na­ją­ca o 39 mar­kach wpła­co­nych przez mias­to na bu­do­wę zam­ko­wej bra­my. Przy­pusz­czal­nie naj­star­szy trzon zes­po­łu ob­ron­ne­go sku­pio­ny był wo­kół trój­kąt­ne­go dzie­dziń­ca i skła­dał się z pa­ła­cu, ku­chni o­raz bu­dyn­ków dwo­ru z cy­lin­drycz­ną wie­żą. Pół­noc­nym ob­wo­dem przy­leg­ał on do Od­ry, a od za­cho­du i po­łud­nia o­ta­cza­ły go te­re­ny pod­zam­cza, w któ­re­go za­bu­do­wie znaj­do­wa­ły się m.in. dal­sze dwie cy­lin­drycz­ne wie­że.


ZAMEK NA MIEDZIORYCIE Z PRZEŁOMU XVI I XVII WIEKU, G. BRAUN F. HOGENBERG: CIVITATIS ORBIS TERRARUM


imo, że nas­tęp­cy Hen­ry­ka re­zy­do­wa­li sta­le w zam­ku le­wo­brzeż­nym, to nie miał on sta­tu­su o­fi­cjal­nej sie­dzi­by ksią­żę­cej. Po prze­ję­ciu księs­twa wroc­ław­skie­go przez Cze­chy wi­zy­tu­ją­cy we Wro­cła­wiu król Jan Luk­sem­bur­ski tak­że nie zde­cy­do­wał się na roz­bu­do­wę re­zy­den­cji i sko­rzys­tał z klasz­to­ru Fran­cisz­ka­nów ja­ko kwa­te­ry. Za­sad­ni­cze uk­ształ­to­wa­nie za­ło­że­nia re­zy­den­cjal­ne­go nas­tą­pi­ło do­pie­ro w la­tach 1346-1378 z i­ni­cja­ty­wy ce­sa­rza Ka­ro­la IV Luk­sem­bur­skie­go, któ­ry wie­lo­krot­nie od­wie­dzał mias­to. Z je­go i­ni­cja­ty­wy o­ko­ło 1350 ro­ku wznie­sio­no wie­żę zwień­czo­ną bo­ga­tym heł­mem flan­ko­wa­nym czte­re­ma bocz­ny­mi wie­życz­ka­mi. W re­zul­ta­cie uk­ształ­to­wa­ny zos­tał roz­leg­ły zes­pół w for­mie pię­cio­skrzyd­ło­we­go za­ło­że­nia z trze­ma dzie­dziń­ca­mi o nie­re­gu­lar­nych kształ­tach, od­se­pa­ro­wa­ne­go od mias­ta wy­so­kim mu­rem ob­ron­nym. Ko­lej­ne prze­bu­do­wy w la­ta­ch 1469, 1554, 1563, 1572-1575 i 1611 nie zmie­ni­ły już o­gól­ne­go roz­pla­no­wa­nia zam­ku. Z is­tot­nych zmian po­czy­nio­nych w tym o­kre­sie war­to za­u­wa­żyć bu­do­wę w po­ło­wie XVI wie­ku re­ne­san­so­wych kruż­gan­ków o­ta­cza­ją­cych dwa dzie­dziń­ce.


PLAN ZAMKU WG K. BIMLERA


REKONSTRUKCJA ZAMKU CESARSKIEGO Z PRZEŁOMU XVI I XVII STULECIA WG G. HAYERA


o­cząw­szy od po­ło­wy XVI wie­ku wy­so­cy dos­toj­ni­cy co­raz rza­dziej od­wie­dza­li Wroc­ław. W 1659 ro­ku ce­sarz Le­o­pold I prze­ka­zał te­re­ny zam­ko­we je­zu­i­tom, któ­rzy po u­zys­ka­niu w 1670 ro­ku ty­tu­łu włas­noś­ci roz­po­czę­li roz­biór­kę ist­nie­ją­cej za­bu­do­wy i przys­tą­pi­li do wzno­sze­nia w jej miej­scu no­wych gma­chów na po­trze­by ko­le­gium. Ja­ko pierw­sze ro­ze­bra­no skrzyd­ło po­łud­nio­we, a od­zys­ka­ny w ten spo­sób plac przez­na­czo­no pod bu­do­wę koś­cio­ła I­mie­nia Je­zus. Skrzyd­ło za­chod­nie i staj­nie zlik­wi­do­wa­no w la­tach 1728-31 w związ­ku z bu­do­wą a­ka­de­mii. Głów­ny bu­dy­nek pa­ła­cu ce­sar­skie­go słu­żył ja­ko miesz­ka­nie i przetr­wał do cza­su bu­do­wy kon­wik­tu św. Jó­ze­fa w la­tach 1734-55. Naj­dłu­żej ist­nia­ło skrzyd­ło pół­noc­ne, ro­ze­bra­ne w la­tach 1851-58.


WIDOK ZAMKU NA RYS. M. MERIANA Z XVII WIEKU


ZAMEK W KOŃCOWYM ETAPIE FUNKCJONOWANIA, RYCINA F.B. WERHNERA Z POŁOWY XVIII STULECIA


o­zo­sta­łoś­ci le­wo­brzeż­ne­go zam­ku znaj­du­ją się dziś w ba­ro­ko­wych mu­rach U­ni­wer­sy­te­tu Wroc­ław­skie­go, a je­dy­ny­mi o­ca­la­ły­mi re­lik­ta­mi śred­nio­wiecz­nej wa­row­ni po­zo­sta­je pięt­ro­wy frag­ment skrzyd­ła wschod­nie­go słu­żą­cy o­bec­nie ja­ko za­chrys­tia koś­cio­ła I­mie­nia Je­zus o­raz po­zo­sta­łoś­ci daw­nej bra­my ksią­żę­cej w łu­ku bra­my u­ni­wer­sy­tec­kiej.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

PLAC UNIWERSYTECKI Z BAROKOWYM GMACHEM WZNIESIONYM NA MIEJSCU ZAMKU CESARSKIEGO,
NA FOTOGRAFII PO LEWEJ ŚREDNIOWIECZNY PRZEJAZD BRAMNY


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

KOŚCIÓŁ NAJŚWIĘTSZEGO IMIENIA JEZUS, CZERWONY BUDYENK Z PRAWEJ TO ZACHRYSTIA - FRAGMENT SKRZYDŁA WSCHODNIEGO ZAMKU


IMG BORDER=1 style=

BUDYNEK UNIWERSYTETU WROCŁAWSKIEGO PRZY UL. GRODZKIEJ WE WROCŁAWIU



ZAMEK "PRZY ARSENALE"




świet­le ba­dań ar­che­o­lo­gicz­no-ar­chi­tek­to­nicz­nych o­bec­nie is­tnie­ją­ca za­bu­do­wa wroc­ław­skie­go Ar­se­na­łu sta­nę­ła na re­lik­tach star­sze­go, mu­ro­wa­ne­go o­biek­tu for­ty­fi­ka­cyj­ne­go, wznie­sio­ne­go w trze­ciej ter­cji XIII wie­ku. We­dług in­ter­pre­ta­cji his­to­ry­ków mo­wa tu­taj o zam­ku ksią­żę­cym, któ­re­go bu­do­wę roz­po­czę­to z i­ni­cja­ty­wy Hen­ry­ka IV Pro­bu­sa, lecz nig­dy jej nie u­koń­czo­no praw­do­po­dob­nie z po­wo­du fi­nan­so­wych kło­po­tów księ­cia i je­go nas­tęp­ców o­raz za­pew­ne rów­nież wo­bec o­po­ru sa­mych miesz­czan, nie­za­do­wo­lo­nych ze zbroj­nej o­bec­noś­ci za­łóg ksią­żę­cych w gra­ni­cach mu­rów miej­skich. Wzno­szo­na z roz­ma­chem sie­dzi­ba li­czyć mia­ła 130 me­trów dłu­goś­ci i 70 me­trów sze­ro­koś­ci - jej czte­ro­bocz­ny plan uw­zględ­niał czte­ry wie­że i do­dat­ko­wy ob­wód ob­ron­ny w for­mie mię­dzy­mu­rza. Przy­pusz­czal­nie stan za­awan­so­wa­nia prac nig­dy jed­nak nie prze­kro­czył po­zio­mu fun­da­men­tów, a pra­ce bu­do­wla­ne zos­ta­ły za­rzu­co­ne wkrót­ce po ich roz­po­czę­ciu.


PLAN FUNDAMENTÓW ZAMKU "AM BURGWALL" NA TLE PÓŹNIEJSZEJ ZABUDOWY



ARSENAŁ WROCŁAWSKI, CZARNYM KOLOREM ZARYS MURÓW ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO


o­zo­sta­wio­ne na u­bo­czu mias­ta te­re­ny zwa­ne pier­wot­nie Wall­gas­se, a póź­niej Burg­wall praw­do­po­dob­nie w XIV wie­ku zos­ta­ły za­adap­to­wa­ne na po­trze­by lo­kal­nej ad­mi­nis­tra­cji. We­dług za­cho­wa­nych prze­ka­zów źród­ło­wych w pierw­szej po­ło­wie XV stu­le­cia u­rzą­dza­no tu­taj wyś­ci­gi kon­ne, tur­nie­je ry­cer­skie o­raz "po­bo­ry re­kru­ta i ćwi­cze­nia musz­try". Waż­ną ce­zu­rą był rok 1459, gdy na fun­da­men­tach nie­u­koń­czo­nej wa­row­ni de­cyz­ją Ra­dy Miej­skiej roz­po­czę­to bu­do­wę spich­le­rza u­moż­li­wia­ją­ce­go prze­cho­wy­wa­nie wiel­kich i­loś­ci zbo­ża, co u­nie­za­leż­ni­ło­by Wroc­ław od nie­przy­chyl­nych mu ksią­żąt o­pol­skich i o­leś­nic­kich, a w przy­pad­ku ob­lę­że­nia mias­ta za­pew­ni­ło­by za­pa­sy żyw­noś­ci przez dłuż­szy o­kres. Ge­ne­zę pow­sta­nia tej bu­dow­li przed­sta­wił współ­czes­ny o­pi­sy­wa­nym wy­da­rze­niom kro­ni­karz Pe­ter Eschen­lo­er: Gdy­by ktoś chciał przy­być do mias­ta, nie mógł­by dłu­żej tam po­zo­sta­wać, z po­wo­du bie­dy i bra­ku po­ży­wie­nia, któ­ry dosk­wie­rał wszyst­kim wroc­ła­wia­nom. Raj­cy miej­scy za­czę­li roz­wa­żać po­mysł, by spro­wa­dzać żyw­ność. Pew­ne­go dnia stwier­dzo­no, że w ca­łym mieś­cie, w po­sia­da­niu o­sób du­chow­nych i świec­kich, a tak­że we wszyst­kich mły­nach i spich­le­rzach - nie ma zbyt wie­le zbo­ża. To, któ­re by­ło, mog­ło wys­tar­czyć mias­tu je­dy­nie na o­siem dni, a przez te o­siem dni sam tyl­ko Je­rzy z Po­dieb­ra­dów był­by w sta­nie za­blo­ko­wać każ­dą dos­ta­wę i Wroc­ław nic by nie o­trzy­mał. Do­bry Bo­że, jak­że za­tros­ka­ła się Ra­da Miej­ska, ja­ką bo­jaź­nią i po­czu­ciem nę­dzy zos­ta­ła prze­ję­ta [...]. W tym cza­sie też, ksią­żę­ta o­leś­nic­cy i wszys­cy o­ko­licz­ni są­sie­dzi, pos­ta­no­wi­li, że nie wy­ra­żą zgo­dy, by zbo­że z ich kra­jów by­ło spro­wa­dza­ne do Wroc­ła­wia. Wte­dy raj­cy miej­scy dosz­li do wnios­ku, że naj­ko­rzyst­niej­szy dla nich był­by im­port przez Na­mys­łów i stąd tym więk­sze ba­cze­nie mie­li na to mias­to. Zmart­wie­nia te by­ły dla nich na­ucz­ką więc roz­po­czę­li na Burg­wall bu­do­wę zna­ne­go spich­le­rza, gdzie zbo­że moż­na by gro­ma­dzić i prze­cho­wy­wać z tą myś­lą, by u­chro­nić Wroc­ław przed po­dob­ny­mi kło­po­ta­mi.


ARSENAŁ NA RYCINIE G. HAYERA Z KOŃCA XVI STULECIA


oz­wój bro­ni pal­nej, a w szcze­gól­noś­ci ar­ty­le­rii, zmu­szał do po­szu­ki­wa­nia bez­piecz­nych miejsc prze­cho­wy­wa­nia kosz­tow­ne­go sprzę­tu mi­li­tar­ne­go i je­go wy­po­sa­że­nia. Z pro­ble­mem tym spot­kał się rów­nież Wroc­ław, poz­ba­wio­ny w XV stu­le­ciu ty­po­wych cek­hau­zów, tj. ma­ga­zy­nów z bro­nią i a­mu­ni­cją. Tą funk­cję ja­ko pierw­szy w mieś­cie za­czął peł­nić spi­chlerz Am Burg­wall, gdzie zgro­ma­dzo­no uz­bro­je­nie skła­do­wa­ne do­tąd w pod­zie­miach ra­tu­sza, w bu­dyn­ku Ma­łej Wa­gi i na mu­rach miej­skich. In­wen­tarz bro­ni mias­ta Wroc­ła­wia z 1547 ro­ku wy­mie­nia w cek­hau­zie przy Burg­wall 42 dział z za­pa­sem kul li­czą­cych 4286 sztuk, 51 dział o ma­łym ka­lib­rze z za­pa­sem 14 ty­się­cy kul, po­nad 200 ha­ko­wnic i pół­ha­kow­nic i 238 rusz­nic lon­to­wych, blis­ko 2 ty­sią­ce ha­la­bard, pik i włóc­zni, a tak­że niez­na­ną licz­bę tarcz hu­sar­skich. W dru­giej po­ło­wie XVI wie­ku w ob­rę­bie te­re­nu o­gra­ni­czo­ne­go sta­ry­mi mu­ra­mi miej­ski­mi, bu­dyn­kiem spi­chle­rza i wschod­nim mu­rem kur­ty­no­wym wznie­sio­no no­we bu­dyn­ki, a częś­cio­wo prze­bu­do­wa­no ist­nie­ją­ce z przez­na­cze­niem m.in. na po­trze­by wo­zow­ni, kuź­ni i rusz­ni­kar­ni. Ko­lej­ne is­tot­ne przek­ształ­ce­nia ar­chi­tek­to­nicz­ne zes­po­łu ar­se­na­łu miej­skie­go mia­ły miej­sce w la­tach 40. XVIII wie­ku, kie­dy de­cyz­ją kró­la Fry­de­ryka II Wroc­ław stał się twier­dzą, a w jej kon­sek­wen­cji sta­ry cek­hauz przek­ształ­co­no w ma­ga­zy­ny woj­sko­we. Wy­ko­rzys­tu­jąc ma­te­riał po­cho­dzą­cy z roz­biór­ki po­ło­żo­nych nie­o­po­dal bu­dyn­ków szpi­tal­nych wznie­sio­no w częś­ci wschod­niej za­ło­że­nia czte­ro­kon­dyg­na­cyj­ny gmach u­trzy­ma­ny w sty­lu kla­sy­cys­tycz­nym, skła­da­ją­cy się z trzech skrzy­deł two­rzą­cych wew­nętrz­ny dzie­dzi­niec, któ­re­go za­chod­nią ścia­nę sta­no­wi­ła wschod­nia e­le­wa­cja sta­re­go cek­hau­zu. O­biekt ten, zwa­ny ma­ga­zy­nem fry­de­ry­cjań­skim, nie przetr­wał do cza­sów współ­czes­nych. W wy­ni­ku dzia­łań wo­jen­nych 1945 ro­ku u­legł znacz­nym znisz­cze­niom i ro­ze­bra­no go na po­cząt­ku lat 60. XX wie­ku.


WIDOK ARSENAŁU W POŁOWIE XVII WIEKU


RYCINA F.B. WERNHERA Z POŁOWY XVIII STULECIA, PO PRAWEJ DOBUDOWANY DO ARSENAŁU NOWY MAGAZYN FRYDERYCJAŃSKI


rzez­na­cze­nie daw­ne­go ar­se­na­łu ja­ko skła­du żyw­noś­ci, bro­ni i u­mun­du­ro­wa­nia nie zmie­ni­ło się aż do koń­ca 2. woj­ny świa­to­wej, choć z u­wa­gi na nie­dos­ta­tek in­for­ma­cji szcze­gól­nie w cza­sach wo­jen­nych nie jest o­no do koń­ca poz­na­ne. Po­dob­nie jak ca­ły za­byt­ko­wy Wroc­ław rów­nież zes­pół daw­ne­go cek­hau­zu znacz­nie u­cier­piał pod­czas ob­lę­że­nia mias­ta wios­ną 1945 ro­ku i wkrót­ce po nas­ta­niu no­we­go po­rząd­ku pod­ję­to dzia­ła­nia ma­ją­ce na ce­lu za­bez­pie­cze­nie, a w dal­szej per­spe­kty­wie re­kon­struk­cję naj­star­szej częś­ci za­ło­że­nia. W pier­wot­nych pla­nach sfor­mu­ło­wa­nych na po­cząt­ku lat 60. od­bu­do­wa­ny o­biekt miał peł­nić funk­cje ba­zy ma­ga­zy­no­wo-war­szta­to­wej z ga­ra­ża­mi, sto­lar­nią i kuź­nią, jed­nak wsku­tek e­ner­gicz­nych dzia­łań Wo­je­wódz­kie­go Kon­ser­wa­to­ra Za­byt­ków u­chy­lo­no de­cyz­ję o gos­po­dar­czym przez­na­cze­niu ar­se­na­łu, a za­ra­zem pod­ję­to no­wą, w wy­ni­ku któ­rej a­da­pto­wa­no go na ce­le e­du­ka­cyj­ne i mu­ze­al­ne. Ce­le te wroc­ław­ski ar­se­nał z po­wo­dze­niem re­a­li­zu­je do dziś.



Muzeum Militariów, Arsenał
50-136 Wrocław, ul. Cieszyńskiego 9
tel. (71) 347 16 96

Godziny otwarcia / Cennik


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ARSENAŁ WROCŁAWSKI



1. M. Burak: Arsenał Wrocławski, 2012
2. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
3. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. E. Małachowicz: Wrocławski zamek książęcy i kolegiata św.Krzyża na Ostrowie, OWPW
6. W. Roszkowska: Wrocław - przewodnik po dawnym i współczesnym mieście, Sport i Turystyka 1970



Biestrzyków - wieża mieszkalno-obronna XIVw., 8 km
Smolec - pozostałości zamku XIVw., ok. 11 km
Wrocław Leśnica - zamek barokowy XVIIw., 12 km
Wojnowice - zamek renesansowy XVIw., 21 km
Uraz - ruina zamku rycerskiego XIV-XVIw., 22 km
Źródła - późnoromański kościół obronny XIIIw., 22 km
Krobielowice - zamek XVIw., 24 km
Jelcz-Laskowice - ruina zamku książęcego XIV-XVIw., 25 km
Oława - zamek książęcy XIII-XVIIw., przebudowany, 26 km
Oleśnica - zamek książęcy XIV-XVIw., 28 km



Warto zobaczyć również


Wroc­ław bez­spor­nie na­le­ży do gro­na naj­pięk­niej­szych miast Pol­ski i wie­le jest po­wo­dów, a­by poś­wię­cić mu wię­cej cza­su na za­poz­na­nie się z je­go at­rak­cyj­ną i u­ro­zma­i­co­ną o­fer­tą. Trud­no jed­noz­nacz­nie wska­zać naj­cie­kaw­sze des­ty­na­cje po­nad 600-ty­sięc­znej sto­li­cy Dol­ne­go Śląs­ka (bo prze­cież za­le­ży to od in­dy­wi­du­al­nych pre­fe­ren­cji), ale bez wąt­pie­nia miej­scem o naj­wyż­szym wskaź­ni­ku za­byt­ków na metr kwa­dra­to­wy po­wierz­chni jest Os­trów Tum­ski - daw­na wys­pa na O­drze w o­ko­li­cy uj­ścia rze­ki O­ła­wy i ko­leb­ka in­sty­tu­cji miej­skich, a o­bec­nie mod­na dziel­ni­ca, peł­na spa­ce­ro­wi­czów i tu­rys­tów. Ze wzglę­du na u­wa­run­ko­wa­nia his­to­rycz­ne do­mi­nu­ją tu­taj bu­dow­le sa­kral­ne z naj­wyż­szą spoś­ród wszyst­kich wroc­ław­skich świą­tyń go­tyc­ką ka­ted­rą pw. Ja­na Chrzci­cie­la, choć nie jest to o­biekt na wys­pie naj­star­szy, bo­wiem pal­ma pierw­szeń­stwa na­le­ży się skrom­ne­mu póź­no­ro­mań­skie­mu koś­cio­ło­wi pw. św. I­dzie­go. Są­sia­du­ją z nimi XIII-wiecz­na ko­le­gia­ta Świę­te­go Krzy­ża, koś­ciół św. Piot­ra i Paw­ła o­raz o­pi­sa­na wcześ­niej ka­pli­ca gro­bo­wa św. Mar­ci­na. Znaj­du­je się tu rów­nież Pa­łac Ar­cy­bis­ku­pi i Mu­ze­um Ar­chi­die­ce­zjal­ne z naj­cen­niej­szym eks­po­na­tem w pos­ta­ci Księ­gi Hen­ry­kow­skiej, w któ­rej za­pi­sa­no słyn­ne zda­nie Day, ut ia pob­ru­sa, a ti po­zi­wai.


IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG




STRONA GŁÓWNA

tekst: 2018
fotografie: 2014



PENSJONAT VILLA GRETA
DOLNY ŚLĄSK, SUDETY