STRONA GŁÓWNA

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

DOPISZ SIĘ

KONTAKT
BAGNO

BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CZARNY BÓR

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

DRZEWICA

DĄBRÓWNO

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GORZANÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MAMERKI

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓW LEDNICKI

OSTRÓDA

OTMUCHÓW

PABIANICE

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE GÓRA BIRÓW

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ z.PRZEMYSŁAWA

POZNAŃ z.CESARSKI

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PYZDRY

RABSZTYN

RADLIN

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW WIELKI

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


stolicy Dolnego Śląska istniały w średniowieczu trzy zamki, z których najbardziej znany jest najstarszy, położony na Ostrowie Tumskim. Drugi zamek, zwany lewobrzeżnym lub cesarskim powstał w okresie księstwa dzielnicowego i znajdował się na miejscu, gdzie później stanął kościół i kolegium jezuickie, stanowiące dziś główny budynek Uniwersytetu Wrocławskiego. Odkryte niedawno pozostałości trzeciej warowni ulokowane są w rejonie średniowiecznego arsenału, przy dzisiejszej ulicy Cieszyńskiego (am Burgwall).


LOKALIZACJA ZAMKÓW NA TLE WSPÓŁCZESNEJ ZABUDOWY WROCŁAWIA:
1. ZAMEK NA OSTROWIE TUMSKIM, 2. ZAMEK CESARSKI, 3. ZAMEK PRZY ARSENALE
(OPR. E.MAŁACHOWICZ)



ZAMEK KSIĄŻĘCY NA OSTROWIE TUMSKIM


tanowiący siedzibę pierwszych Piastów gród na Ostrowie Tumskim założony został przypuszczalnie w X stuleciu. Zbudowana z drewna i otoczona drewniano-ziemnym wałem konstrukcja nie posiadała początkowo elementów murowanych - pierwszym postawionym z trwałego budulca gmachem była kaplica pod wezwaniem świętego Marcina. Powstała ona prawdopodobnie na początku XI wieku z inicjatywy opactwa benedyktynów na Ołbinie. W roku 1163(?) gród zbrojnie najechał i zdobył powracający z wygnania książę Bolesław Wysoki - wnuk Bolesława Krzywoustego, który po dwukrotnej ucieczce z odzyskanej dzielnicy i ustabilizowaniu się sytuacji politycznej na Śląsku wybrał Ostrów na swoją nową siedzibę i najwcześniej w roku 1166 rozpoczął zastępowanie dotychczasowej drewnianej zabudowy murowaną, formując - przy wykorzystaniu warsztatu cysterskiego z Lubiąża - nową romańską rezydencję, składającą się z domu biskupiego, pałacu książęcego, ośmiobocznej kaplicy z absydami, zabudowań opactwa oraz osiemnastobocznej kaplicy, zwanej dworską kaplicą romańską. Wszystkie budynki wzniesione zostały z cegły w wątku dwuwozówkowym i usytuowane były tuż przy drewniano-ziemnym wale zapewniającym obronność założenia.

PLAN ZAMKU KSIĄŻĘCEGO W PIERWSZEJ POŁOWIE XIII WIEKU:
1. KAPLICA DWORSKA, 2. PAŁAC, 3. KAPLICA PÓŹNOROMAŃSKA, 4. ROMAŃSKA KAPLICA ŚW. MARCINA,
5. OPACTWO, 6. ŁAŹNIA, PIEC I KUCHNIA, 7. BRAMA, 8. WAŁY DREWNIANO-ZIEMNE


roku 1241 Wrocław najechali dzicy Mongołowie, którzy spalili miasto lewobrzeżne, nie wyrządzili natomiast większych szkód na Ostrowie i nie zdobyli zamku. Po śmierci Henryka Pobożnego w bitwie pod Legnicą (1241) na krótko po nim władzę przejęła żona księcia - Anna, a następnie jej syn Bolesław Rogatka, który po sześciu latach rządów zrezygnował z wrocławskiej części księstwa, przekazując je w roku 1248 bratu Henrykowi III Białemu. Rezydujący we Wrocławiu Henryk dokonał na zamku wielu uzupełnień i ulepszeń, a najważniejszym jego dziełem było zastąpienie podupadłych już wałów ziemnych ceglanymi murami obronnymi. Przekształcenia warowni w duchu architektury gotyckiej realizował następca Henryka III, Henryk IV Prawy (Probus). W ciągu dwudziestu lat swojego panowania przebudował on całe założenie, burząc część budowli romańskich (kaplica, opactwo), stawiając nowy, reprezentacyjny gmach pałacowy i wzmacniając obwarowania kompleksu obronnego. Nowy pałac z kaplicą i pomieszczeniami dworu zajął północną stronę zespołu. Główna jego część, z murami o grubości do trzech i pół metra, powstała na miejscu osiemnastobocznej kaplicy, nieco przesuwając się ku północy, w stronę dawnych wałów. Trzonem nowej budowli pozostał częściowo przebudowany stary pałac, przy którym na planie wspomnianej wyżej kaplicy romańskiej wzniesiono trzykondygnacyjną kaplicę gotycką o porównywalnej architekturze i funkcji (*). Długość powstałej w ten sposób budowli wynosiła 50 m, zaś jej szerokość 14 - przy średnicy oktagonu przekraczającej 20 metrów.


JEDYNY OCALAŁY FRAGMENT ZAMKU: XIII-WIECZNA KAPLICA
(NA PIERWSZYM PLANIE PO LEWEJ FUNDAMENTY NIEUKOŃCZONEGO KLASZTORU) (???)


ołudniową część zespołu książęcego zajmował (nieukończony) klasztor Cysterek. Obok niego stanęła kaplica grobowa, założona na planie ośmioboku o średnicy zewnętrznej około 12,5 metra z wydłużonym prezbiterium i otoczona wyjątkowo długimi i szerokimi przyporami. W układzie pionowym zawierała ona trzy kondygnacje: przeznaczone na sarkofagi częściowo zagłębione przyziemie, mające pełnić funkcje liturgiczne piętro główne oraz piętro drugie w postaci otaczającej kaplicę galerii. Wejście prowadziło od strony północnej, a komunikacja pionowa odbywała się poprzez wąskie i kręte schody, mieszczące się w dwóch najgrubszych przyporach frontowych, flankujących omówione drzwi wejściowe. Pomysł powstania kaplicy związany był zapewne z chęcią Henryka IV do uniezależnienia miejsca swego pochówku od władzy biskupa Tomasza II, który w wyniku sporu rzucił na księcia klątwę. W założeniach władcy obiekt mógł pełnić rolę mauzoleum rodowego, zapewniającego miejsce spoczynku również następcom, choć sam książę był bezdzietny. Henryk IV nie doczekał jednak końca budowy, a nagła jego śmierć 26 czerwca 1290 roku na jakiś czas przerwała prace, wznowione w latach późniejszych.
ałac i wszystkie trzy (lub cztery) kaplice otaczał dziedziniec o nieregularnym kształcie (około 50x30 metrów), przylegający od wschodu do podzamcza i siedziby opactwa. Na wschodzie znajdował się drugi dziedziniec o funkcji gospodarczej, a od południa umiejscowione były ogrody. Wzniesiony przez Henryka Białego obwód murów obronnych uzupełniono o dwie wieże usytuowane przy obu bramach wiodących od szlaku komunikacyjnego przez zamek do podgrodzia. Wzmocnione też zostały partie północne zespołu - tam grube mury pałacu wysunięto poza dawną linię zewnętrzną.


PLAN ZAMKU GOTYCKIEGO PO PRZEBUDOWIE HENRYKA IV PROBUSA (NA TLE WSPÓŁCZESNEJ ZABUDOWY):
1. PAŁAC Z (DOMNIEMANĄ) KAPLICĄ, 2. PÓŹNOROMAŃSKA KAPLICA, 3. KAPLICA GROBOWA,
4. NIE DOKOŃCZONY KLASZTOR CYSTEREK, 5. KUCHNIA, ŁAŹNIA I PIEC, 6. OPACTWO,
7. BRAMA GRODZKA, 8. BASZTA ZACHODNIA, 9. BRAMA WODNA, 10. BASZTA POŁUDNIOWA


iedługo po śmierci Henryka IV Probusa zamek stracił pozycję głównej siedziby książęcej, a kolejni władcy: Henryk V, Bolko oraz Henryk VI coraz częściej korzystali z rezydencji na lewym brzegu Odry. Od 1310 zespół warowny był częściowo przekazywany biskupstwu. W 1345 roku znaczną jego część użytkowała kapituła świętokrzyska, a teren podzielony był na działki kanoników. Obiekt wzmiankowany jest jeszcze w roku 1376 - w związku z pobytem w nim nuncjusza papieskiego (z określeniem IN ANTIQUO CASTRO). Sześć lat później król czeski Wacław IV wpadł na niezrealizowany pomysł budowy na Ostrowie nowego zamku królewskiego o dwóch wieżach, z grubymi murami i fosą. Pomysł upadł, a Ostrów Tumski stał się odtąd wyłącznie ośrodkiem władzy biskupiej. Niepotrzebny nikomu zamek zburzono ostatecznie na przełomie XV i XVI wieku.
W aktualnym ukształtowaniu Ostrowa obiekt znajdował się po obu stronach obecnej ulicy świętego Marcina, nieco na zachód od kościoła świętego Krzyża, a jedyną zachowaną zeń średniowieczną pamiątką jest, związana z opactwem pod tym samym wezwaniem, częściowo zrekonstruowana kaplica (niezrealizowana kaplica grobowa ???).


KAPLICA


(*) być może oktogonalna część pałacu nie pełniła funkcji sakralnych (na zamku było kilka innych kaplic) i użytkowana była na cele, ogólnie rzecz ujmując, reprezentacyjno-rozrywkowe



ZAMEK CESARSKI


oczątki osadnictwa grodowego na lewobrzeżnym Wrocławiu wiążą się powszechnie z osobą Henryka I Brodatego, który prawdopodobnie wzniósł tam drewniany dwór. Po śmierci jego syna Henryka Pobożnego dwór lewobrzeżny objęła wdowa, księżna Anna, mieszkając w nim aż do śmierci w 1265 roku. W okresie tym na terenie grodu istniało już budownictwo murowane, o czym świadczy wzmianka z roku 1253, mówiąca o ceglanej wieży, i następna - z 1304 - wspominająca o 39 markach wpłaconych przez miasto na budowę zamkowej bramy. Przypuszczalnie najstarszy trzon zespołu obronnego skupiony był wokół trójkątnego dziedzińca i składał się z pałacu, kuchni oraz budynków dworu z cylindryczną wieżą. Północnym obwodem przylegał on do Odry, a od zachodu i południa otaczały go tereny podzamcza, w którego zabudowie znajdowały się m.in. dalsze dwie cylindryczne wieże. Zasadnicze ukształtowanie założenia rezydencjalnego nastąpiło w latach 1346-1378 z inicjatywy cesarza Karola IV Luksemburskiego, który wielokrotnie odwiedzał miasto. Z jego polecenia ok. 1350 roku wzniesiono wieżę, zwieńczoną bogatym hełmem flankowanym czterema bocznymi wieżyczkami. Kolejne 300 lat funkcjonowania warowni jest słabo poznane, a początek jej upadku przyniósł rok 1659, kiedy na polecenie cesarza Leopolda I zamkowy obszar przekazano jezuitom. W 1689 rozebrano skrzydło południowe, na miejscu którego zakonnicy wybudowali kościół. W latach 1728-31 zlikwidowano skrzydło zachodnie i stajnie. Główny budynek pałacu cesarskiego służył jako mieszkanie i przetrwał do czasu budowy konwiktu św. Józefa w latach 1734-55. Najdłużej istniało skrzydło północne, rozebrane w latach 1851-58. Pozostałości lewobrzeżnego zamku znajdują się dziś pod barokowymi budowlami Uniwersytetu Wrocławskiego, a jedynym ocalałym reliktem średniowiecznej książęcej warowni pozostaje skąpy fragment skrzydła wschodniego, służący obecnie jako zachrystia kościoła (Najświętszego Imienia Jezus).


ZAMEK CESARSKI W POŁOWIE XVII WIEKU. RYS. M. MERIANA



ZAMEK "PRZY ARSENALE"


ozpoczęcie budowy murowanego zespołu obronnego po lewej stronie Odry ze względu na technikę wykonania przypisuje się księciu Henrykowi IV (1270-90). Obiekt nie został jednak nigdy ukończony, prawdopodobnie z powodu finansowych kłopotów księcia i jego następców oraz zapewne również wobec oporu samych mieszczan. Warownia stanowić miała wielkie założenie na planie czworoboku z dodatkowym murem obronnym i międzymurzem od strony wschodniej i od północy. Niedokończony zamek stał się przypuszczalnie w XIV wieku siedzibą wójtów, a u schyłku średniowiecza postawiono na jego miejscu arsenał (obecnie Arsenał Miejski Barwy i Broni). Relikty fundamentów budowli znajdują się dziś w zachodnim narożu dawnych obwarowań Starego Miasta przy ulicy Cieszyńskiego (dawniej Am Burgwall). (2003)


PLAN ZAMKU W REJONIE ARSENAŁU (WG. J. ROMANOWA I R. PIWKO)




1. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
4. E. Małachowicz: Wrocławski zamek książęcy i kolegiata św.Krzyża na Ostrowie, OWPW




Biestrzyków - wieża mieszkalno-obronna XIVw., ok. 8 km
Smolec - pozostałości zamku XIVw., ok. 11 km
Wrocław Leśnica - zamek możnowładczy XV-XVIIw., ok. 12 km
Wojnowice - zamek renesansowy XVIw., ok. 21 km
Uraz - ruina zamku rycerskiego XIV-XVIw., ok. 22 km
Źródła - kościół obronny późnoromański XIIIw., ok. 22 km
Krobielowice - zamek XVIw., ok. 24 km
Jelcz-Laskowice - ruina zamku książęcego XIV-XVIw., ok. 25 km
Oława - zamek książęcy XIII-XVIIw., przebudowany, ok. 26 km
Oleśnica - zamek książęcy XIV-XVIw., ok. 28 km



STRONA GŁÓWNA


PENSJONAT VILLA GRETA
DOLNY ŚLĄSK, SUDETY



CHATA 'ALE LIPA'
NOCLEGI GÓRY SOWIE