STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBROWA

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEDZICA

NIEMCZA

NIEMODLIN

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK NOWY DWÓR, RELIKTY BRAMY GOTYCKIEJ W ZACHODNIEJ CŻĘŚCI DAWNEGO PRZEDZAMCZA



zmiankowany po raz pierwszy w roku 1364 zamek wa­row­ny zbu­do­wa­ny zo­stał za­pew­ne z ini­cja­ty­wy Bol­ka II, księ­cia świd­ni­cko-ja­wor­skie­go, ja­ko jed­no z og­niw o­bron­nych po­łud­nio­wej gra­ni­cy księ­stwa. Do 1392 ro­ku sta­no­wił on włas­ność wła­dy­ków świd­ni­cko-ja­wor­skich, po­tem na mo­cy u­kła­du su­kce­syj­ne­go prze­szedł pod pa­no­wa­nie kró­lów czes­kich. Jesz­cze za cza­sów Bol­ka II i wdo­wy po nim Agnie­szki Hab­sbur­żan­ki za­rząd nad wa­row­nią na­le­żał do ry­cer­skiej ro­dzi­ny Schoff, bur­gra­biów m.in. zam­ków Gryf i Grod­no. Być mo­że w po­cząt­kach XV wie­ku sta­li się oni jej pra­wo­wi­tym właś­ci­cie­lem, z pew­no­ścią na­to­miast w ro­ku 1426 gród prze­szedł na włas­ność bo­ga­te­go ry­ce­rza Jo­han­na von Lie­ben­thal, któ­re­go sy­no­wie o­siem lat póź­niej od­sprze­da­li do­bra Her­man­no­wi von Czet­tritz z Czar­ne­go Bo­ru. W tym cza­sie trwał na Ślą­sku kon­flikt zbroj­ny o pod­ło­żu re­li­gij­no-spo­łecz­nym, zwa­ny woj­na­mi hu­syc­ki­mi, gdzie No­wy Dwór o­de­grał pew­ną, trud­ną dziś do okre­śle­nia, mi­li­tar­ną ro­lę. Świad­czy o tym po­ło­że­nie ge­ogra­fi­czne zam­ku, his­to­ria je­go miesz­kań­ców o­raz prze­de wszys­tkim fakt, iż tuż po za­koń­cze­niu dzia­łań zbroj­nych zo­stał on znacz­nie wzmoc­nio­ny.


REKONSTRUKCJA ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO, W. BREMER 1931



Najstarsza zachowana nazwa zamku to zanotowane w 1394 roku określenie Ne­we Haus. W ro­ku 1409 wa­row­nię na­zwa­no Ne­uen Hau­se, a póź­niej New­hauss (1426), Ne­wen­haw­se (1436), No­vum Cas­trum (1450) i slos Ne­wen­hawss. W XVI stu­le­ciu do uży­cia wszedł ter­min No­va Do­mus oraz Burg Nau­haus (1509), któ­re w cza­sach no­wo­żyt­nych ewo­lu­owały w Neu­haus (1717), a po­tem Noi­hoi­sel (1828). Cie­ka­wos­tką jest fakt, że tuż po wcie­le­niu Dol­ne­go Ślą­ska do Pol­ski ru­ina no­si­ła in­try­gu­ją­cą, choć dziw­ną naz­wę Ogo­rze­lec.




ZAMKOWA GÓRA Z RELIKTAMI WAROWNI, NIEMIECKIE POCZTÓWKI Z POCZĄTKU XX WIEKU


1462 roku Hans von Czettritz, potomek Hermana, sprze­dał za­mek wraz z do­bra­mi Han­so­wi Czet­tra­so­wi z Ksią­ża. Dzie­więć lat póź­niej star­ły się tu­taj woj­ska czes­kie i wę­gier­skie. Bro­nią­ca No­we­go Dwo­ru za­ło­ga pod­ko­men­dnych kró­la Czech Wła­dy­sła­wa Ja­giel­loń­czy­ka da­ła sku­tecz­ny od­pór od­dzia­łom kró­la Wę­gier Ma­cie­ja Kor­wi­na, w czym z pew­no­ścią po­mo­gła ar­ty­le­ria, w któ­rą gród był już wte­dy wy­po­sa­żo­ny. Król wę­gier­ski wa­row­ni wpraw­dzie nie zdo­był, ale nie mi­nę­ło pięć lat, jak stał się jej praw­nym właś­ci­cie­lem. Szyb­ko się jej jed­nak poz­był, sprze­da­jąc w mar­cu 1489 ro­ku za kwo­tę 500 gul­de­nów Ge­or­go­wi von Czet­tritz, przy czym tran­sa­kcja ta za­bez­pie­czo­na zo­sta­ła klau­zu­lą o za­cho­wa­niu przez wład­cę pra­wa do od­ku­pu zam­ku. W 1490 ro­ku wła­ści­cie­lem lub dzier­żaw­cą No­we­go Dwo­ru był już Fa­bian von Tschirn­haus z Nie­dźwie­dzic, a za­led­wie dwa lata póź­niej, w stycz­niu 1492, za­mek i przy­na­leż­ne mu do­bra prze­szły po­now­nie w po­sia­da­nie ro­dzi­ny von Czet­tritz, po­zo­sta­jąc w jej rę­kach aż do po­ło­wy XIX stu­le­cia.



Zamek Nowy Dwór posiadał własny browar, który jednak wydaje się nie był najlepszej jakości, skoro - jak informują historyczne zapisy - aby znaleźć zbyt dla tego trunku, zakazano sprowadzania piwa z odległej Świdnicy.



GOTYCKA BRAMA W LATACH 20. XX WIEKU, PO LEWEJ RYS. T. MANNA


ramatyczny w dziejach zamku okazał się rok 1581, w któ­rym spło­nął on w wy­ni­ku po­ża­ru wy­wo­ła­ne­go u­de­rze­niem pio­ru­na. Czet­try­co­wie nie pod­ję­li się je­go od­bu­do­wy prze­no­sząc sie­dzi­bę do wznie­sio­ne­go u stóp wzgó­rza wy­go­dne­go pa­ła­cu. Opusz­czo­na wa­row­nia za­czę­ła po­pa­dać w ru­inę, nie stra­ci­ła ona jed­nak do koń­ca swe­go o­bron­ne­go cha­rak­te­ru, a na­wet re­ali­zo­wa­no tu­taj w ogra­ni­czo­nym za­kre­sie pra­ce for­ty­fi­ka­cyj­ne ma­ją­ce na ce­lu wzmoc­nie­nie jej na wy­pa­dek po­trze­by o­chro­ny lu­dzi i do­byt­ku przed licz­nie gra­su­ją­cy­mi w cza­sach woj­ny trzy­dzie­sto­let­niej ban­da­mi. Póź­niej za­mek nie był już wy­ko­rzy­sty­wa­ny, nie peł­nił żad­nych fun­kcji o­bron­nych i go­spo­dar­czych, a w do­ku­men­tach po­ja­wiał się w za­sa­dzie tyl­ko ja­ko a­trak­cja kra­jo­bra­zo­wa lub cie­ka­wos­tka his­to­rycz­na. Osta­tnim właś­ci­cie­lem - już wtedy ru­iny - z ro­du Cze­try­ców by­ła Ame­lie Wil­hel­mi­ne ba­ro­no­wa Dy­herrn-Czet­tritz z do­mu von Ra­be­nau, któ­ra te­sta­men­tem z 18 czer­wca 1860 je­dy­nym swo­im spad­ko­bier­cą u­czy­ni­ła pro­bosz­cza z So­bię­ci­na Fran­za Gyrd­ta. Po je­go śmier­ci w 1871 ro­ku No­wy Dwór dro­gą kup­na prze­szedł na włas­ność ro­dzi­ny von Hoch­berg z Ksią­ża i na­le­żał do niej aż do koń­ca dru­giej woj­ny świa­to­wej.


KOLEJNY INTERESUJĄCY MOTYW Z ZAMKIEM W TLE, DATOWANIE FOTOGRAFII NIEZNANE



Góra ta, piastująca resztę gruzów starej warowni Neuhaus, jest ze wszystkich stron odosobnioną, sa­ma po­kry­ta la­sem, jest tak­że od po­łu­dnia, wscho­du i za­cho­du wy­so­ki­mi oto­czo­na la­so­ta­mi. Na wej­ściu do zam­ku jest wy­bu­do­wa­ny z drze­wa pa­wi­lon, z któ­re­go mo­żna mieć wspa­nia­ły wi­dok ku wy­nio­słe­mu Hoch­wal­do­wi i na niż­sze po­zio­my. Roz­wa­li­ny zam­ku nie wy­ka­zu­ją nic oso­bli­we­go, prócz ster­tów ścian wy­so­kich, za­wa­lo­nych stu­dni i kil­ku skle­pio­­nych piw­nic. Ułam­ki te da­le­ko pięk­niej się wy­da­ją z da­le­ka wśród po­sęp­nych la­su pa­do­łów i bla­sku łąk przy­le­głych.

F. K. Mosch, 1. poł. XIX wieku



WIDOK OD WSCHODU NA BRAMĘ I TARAS WIDOKOWY, 1911



sytuowana na wysokim, stromym wzniesieniu warownia po­sia­da­ła wrze­cio­no­wa­ny, pod­po­rząd­ko­wa­ny wa­run­kom te­re­no­wym u­kład mu­rów ze­wnęt­rznych o dłu­go­ści o­ko­ło 140 i sze­ro­ko­ści 25 me­trów. Zbu­do­wa­ny z ka­mie­nia ła­ma­ne­go za­mek gór­ny miał for­mę wy­dłu­żo­ne­go, lek­ko za­ła­ma­ne­go pro­sto­ką­ta, od­dzie­lo­ne­go od za­cho­du wy­ku­tą w ska­le fo­są. Ze­spół ten skła­dał się z mu­rów o­bwo­do­wych, pro­sto­kąt­ne­go do­mu (1) w na­roż­ni­ku pół­noc­no-za­cho­dnim, dru­gie­go wy­dłu­żo­ne­go do­mu (2) przy mu­rze wscho­dnim i lek­ko wy­su­nię­tej wie­ży (3) w na­roż­ni­ku po­łu­dnio­wo-wscho­dnim, któ­rej prze­zna­cze­nie tru­dno je­dno­znacz­nie o­kre­ślić. Wjazd do zam­ku pro­wa­dził praw­do­po­do­bnie od stro­ny za­chod­niej przez o­stro­łu­ko­wą bra­mę go­tyc­ką (4), a na­stęp­nie przez u­kształ­to­wa­ne w XVI wie­ku przed­zam­cze (5). Dłuż­sze od­cin­ki mu­rów przed­zam­cza, od­dzie­lo­ne­go od zam­ku wy­so­kie­go fo­są z cys­ter­ną na wo­dę (6), wzmoc­nio­no w środ­ko­wych par­tiach - od pół­no­cy pół­cy­lin­dry­czną ba­ste­ją (7), a od po­łu­dnia za­os­trzo­nym ar­gu­łem (8). Pod­czas woj­ny trzy­dzie­sto­let­niej, czy­li w okre­sie, kie­dy za­mek stał już o­pusz­czo­ny, otrzy­mał on do­dat­ko­we for­ty­fi­ka­cje w formie dwóch nie­wiel­kich ba­stio­nów: po­łu­dnio­we­go (9) po­ni­żej mu­rów wa­row­ni i pół­noc­ne­go (10) przy bra­mie go­tyc­kiej.




PLAN RUIN ZAMKU WG B. GUERQUINA: 1. DOM PÓŁNOCNY, 2. DOM WSCHODNI, 3. WIEŻA, 4. BRAMA,
5. PRZEDZAMCZE, 6. FOSA, 7. BASTEJA, 8. ARGUŁ, 9. BASTION POŁUDNIOWY, 10. BASTION PÓŁNOCNY



NIEMIECKA REKONSTRUKCJA UKŁADU PRZESTRZENNEGO ZAMKU Z LAT 30. XX WIEKU



alownicze, choć dziś już niezbyt czytelne pozostałości dawnej warowni znaj­du­ją się w po­łu­dnio­wej czę­ści mia­sta, na szczy­cie stro­me­go wznie­sie­nia zwa­ne­go o­bec­nie Gó­rą Zam­ko­wą. Do na­szych cza­sów re­la­tyw­nie naj­le­piej za­cho­wał się go­tyc­ki o­stro­łu­ko­wy frag­ment daw­nej wie­ży bram­nej z po­zo­sta­ło­ścia­mi chod­ni­ka, gdzie wcze­śniej znaj­do­wa­ły się strzel­ni­ce. Na dłu­go­ści o­ko­ło 2/3 ob­wo­du stoi na­dal mur o­bron­ny mie­rzą­cy od je­dne­go do kil­ku me­trów wy­so­ko­ści. W gor­szym sta­nie za­cho­wa­ły się, lecz wciąż są jesz­cze czy­tel­ne fun­da­men­ty bu­dyn­ków miesz­kal­nych, fo­sa z cys­ter­ną i re­lik­ty XVII-wiecz­nych bas­tio­nów, a tak­że szcząt­ki let­nie­go pa­wi­lo­nu zbu­do­wa­ne­go w pier­wszej po­ło­wie XIX stu­le­cia na miej­scu o­krąg­łej wie­ży z ini­cja­ty­wy Czet­trit­zów. Pla­te­au wzgó­rza z ru­iną zam­ku po­ra­sta dziś mło­dy las bu­ko­wy.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

POŚRÓD RUIN ZAMKU NOWY DWÓR, NA DOLE PO PRAWEJ FRAGMENT FOSY ODDZIELAJĄCEJ ZAMEK WYSOKI OD PRZEDZAMCZA



Góra Zamkowa (612 m n.p.m.) należy do masywu Rybnickiego Grzbietu, bę­dą­ce­go czę­ścią pas­ma Gór Wał­brzy­skich. Jej czy­tel­na syl­we­ta, wzno­szą­ca się po­nad 100 me­trów po­nad dnem do­li­ny Peł­czni­cy, po­wsta­ła w erze ke­no­zo­icz­nej przez se­lek­tyw­ne dzia­ła­nie e­ro­zji i pod­czas blo­ko­we­go wy­pię­trza­nia Su­de­tów. Po­ra­sta ją las bu­ko­wy z do­miesz­ką mo­drze­wia, sos­ny, brzo­zy, świer­ku i dę­bu, spot­kać tu­taj mo­żna rów­nież krze­wy wa­wrzyn­ka wil­cze­ły­ko o­raz po­je­dyn­cze o­ka­zy li­lii zło­to­głów. Nie to jed­nak czy­ni z niej miej­sce nie­zwy­kłe. Otóż ska­ła, na któ­rej po­sta­wio­no wa­row­nię, to ko­min daw­ne­go wul­ka­nu wy­peł­nio­ny bre­kcją nie­mag­mo­wą w po­sta­ci skal­nej ku­lis­tej for­my sza­rej zle­pio­nej spo­iwem krze­mion­ko­wym. Gó­ra Zam­ko­wa to je­dy­ne te­go ty­pu od­sło­nię­cie ko­mi­na wul­ka­nicz­ne­go w Eu­ro­pie.





IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

NOWY DWÓR, W GÓRNYM RZĘDZIE PRZEDZAMCZE, NA FOTOGRAFIACH PONIŻEJ RELIKTY ZAMKU WYSOKIEGO



amkowa Góra wznosi się w obrębie okrytej złą sławą dzielnicy Podgórze, oko­ło 2 km w kie­run­ku po­łu­dnio­wo-wscho­dnim od dwor­ca ko­le­jo­we­go Wał­brzych Głów­ny. Idąc lub ja­dąc ul. Nie­po­dle­gło­ści na po­łu­dnie w stro­nę Mie­ro­szo­wa na­le­ży na wy­so­ko­ści wia­duk­tu ko­le­jo­we­go skrę­cić w le­wo w ul. Ko­sy­nie­rów i da­lej kie­ro­wać się szla­kiem żół­tym, któ­ry pro­wa­dzi bez­po­śre­dnio do ruin (ul. No­wy Dom). Ist­nie­ją dwie op­cje zdo­by­cia szczy­tu: od za­cho­du – dro­ga krót­sza, ale mę­czą­ca, oraz od wscho­du - wzno­szą­cym się ła­god­nie trak­tem lub wy­ku­ty­mi w ska­le scho­da­mi. Do­jazd sa­mo­cho­dem do pod­nó­ża gó­ry mo­żli­wy, ale na­le­ży wziąć pod uwa­gę, że je­chać bę­dzie­my dro­gą grun­to­wą. (ma­pa zam­ków wo­je­wódz­twa)




1. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
2. R. Łuczyński: Zamki, dwory i pałace w Sudetach, SWA 2008
3. A. Purna: Zamek Nowy Dwór, Sudety nr 8/2001


IMG BORDER=1 style=

POŁUDNIOWY ODCINEK MURU ZAMKU WYSOKIEGO


IMG BORDER=1 style=

WIDOK GÓRY ZAMKOWEJ OD POŁUDNIOWEGO ZACHODU


W pobliżu:
Rybnica Leśna - relikty książęcego zamku Radosno XIVw., 8 km
Grzmiąca - relikty zamku książęcego Rogowiec XIIIw., 10 km
Grzędy - relikty zamku Konradów XIVw., 13 km
Wałbrzych - zamek Książ, 14 km
Wałbrzych - ruina zamku Stary Książ XIII/XIVw., 14 km
Zagórze Śląskie - ruina książęcego zamku Grodno XIVw., 15 km
Czarny Bór - relikty zamku książęcego XIVw., 16 km



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2009
fotografie: 2005, 2008
© Jacek Bednarek