*** ZAMEK W 名IEBODZINIE ***

.

STRONA G紟NA

ZA GRANIC

GALERIA

MAPY

KONTAKT

SHIRO & BASIA

名IEBODZIN

ruina zamku ksi捫璚ego

RUINA ZAMKU W 名IEBODZINIE, WIDOK OD POΣDNIOWEGO WSCHODU

DZIEJE ZAMKU

OPIS ZAMKU

STAN OBECNY


Z

amek w 安iebodzinie zostaje wznie­sio­ny przy­pusz­czal­nie pod ko­niec XIII lub na po­cz徠­ku XIV wie­ku przez nie­zna­ne­go fun­da­to­ra, by mo­瞠 w zwi您­ku z prze­pro­wa­dzo­n w闚­czas lo­ka­cj mia­sta. Z ro­ku 1329 po­cho­dzi pierw­sza wzmian­ka o wa­row­ni wy­mie­nia­j­ca ci­vi­tas ad cas­trum Swi­bzin ja­ko w豉­sno嗆 ksi­cia 瘸­ga­skie­go Hen­ry­ka IV (zm. 1342). Od 1333 ro­ku mia­sto wraz z zam­kiem na­le­篡 do Kr­le­stwa Pol­skie­go, jed­nak ju w 1335 wra­ca ono pod pa­no­wa­nie ksi­cia g這­gow­skie­go, a na­st瘼­nie prze­cho­dzi w za­le­積o嗆 len­n od kr­la Czech Ja­na Luk­sem­bur­skie­go (zm. 1346). Gdy w ro­ku 1378 na­st­pu­je po­dzia ksi­stwa g這­gow­skie­go, 安ie­bo­dzin pod­po­rz康­ko­wa­ny zo­sta­je pod dziel­ni­c 瘸­ga­sk, a wa­row­nia obej­mu­je funk­cj sie­dzi­by wd闚 ksi­輳­cych i cen­trum ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go dla wschod­niej Bran­den­bur­gii z jej ma­j徠­ka­mi ziem­ski­mi i pra­wa­mi. W la­tach 1435-67 za­mek na­le­篡 do za­ko­nu jo­an­ni­t闚 i przy­pusz­czal­nie w tym okre­sie zo­sta­je roz­bu­do­wa­ny.




WSCHODNIA ELEWACJA ZAMKU W LATACH 60. XX WIEKU I OBECNIE


Nazwa miejscowo軼i notowana by­豉 w 廝鏚­豉ch hi­sto­rycz­nych pier­wot­nie ja­ko Schwi­bus­sen (1251). Ter­mi­no­lo­gia s這­wia­ska w for­mie utrwa­lo­nej na pi­鄉ie po­ja­wi­豉 si w XIV wie­ku i obej­mo­wa­豉 za­r闚­no Swe­bo­sin (1302), Swi­bzin (1329), Sve­bu­sin (1334), jak i Swe­be­sia oraz Swe­bo­czyn (1352). Przyj­mu­je si, 瞠 okre­郵e­nia te po­cho­dz od s這­wa 鈍ie­bo­da, ozna­cza­j­ce­go swo­bo­d lub bo­gac­two. Nie­miec­ka na­zwa mia­sta jest adap­ta­cj fo­ne­tycz­n na­zwy s這­wia­skiej. W 1698 obo­wi­zu­je ju zger­ma­ni­zo­wa­ny Swy­bu­schin, w 1744 – Sin­wie­bu­sin, a od XIX wie­ku do ko­ca dru­giej woj­ny 鈍ia­to­wej – Schwie­bus.



ELEWACJA POΣDNIOWA W LATACH 30. XX WIEKU I W ROKU 2021

W

1506 roku namiestnik kr鏊a czeskiego w G這­go­wie Zyg­munt Ja­giel­lo­czyk (p騧­niej­szy kr鏊 Pol­ski Zyg­munt Sta­ry) prze­ka­zu­je wa­row­ni w za­staw Jo­han­no­wi von No­stitz, a po trzech la­tach je­go brat, kr鏊 Czech W豉­dy­s豉w Ja­giel­lo­czyk na­da­je j bra­ciom Jo­han­no­wi i Wil­hel­mo­wi von Haug­witz. Po wej­軼iu 安ie­bo­dzi­na w sk豉d ce­sar­stwa (1526) na zam­ku za­sia­da­j mia­no­wa­ni przez Hab­sbur­g闚 ko­men­dan­ci i sta­ro­軼i okr­gu, w鈔鏚 nich za­s逝­瞠­ni dla mia­sta przed­sta­wi­cie­le ro­du von Kno­bel­sdorff, ko­lej­no: Se­ba­stian (zm. 1568), Ma­xi­mi­lian (zm. 1609), Jo­hann Ge­org (zm. 1637) i Ka­sper Sie­gi­smund (zm. 1675), z kt­rych naj­wy­bit­niej­szy – Ma­xi­mi­lian, pod ko­niec XVI stu­le­cia do­ko­nu­je prze­bu­do­wy go­tyc­kie­go gma­chu na re­ne­san­so­w re­zy­den­cj. Gdy w 1609 ro­ku umie­ra, ce­sarz bez zw這­ki po­twier­dza pra­wa do za­sta­wu wdo­wie po nim oraz je­go sy­nom i wnu­kom. Od­t康, a do pe­no­let­no­軼i Jo­han­na Ge­or­ga (1614) zam­kiem za­rz­dza je­go mat­ka, Ewa von Kno­bel­sdorff de do­mo von Born­städt.



名IEBODZIN NA RYCINIE Z DZIEx GEORGA BRAUNA I FRANSA HOGENBERGA
"CIVITATES ORBIS TERRARUM" (ATLAS 名IATA 1572-1618), ZAMEK PO LEWEJ STRONIE

S

tarostowie w tym czasie uwa瘸ni s za na­miest­ni­k闚 kr­lew­skich, a ich pre­ro­ga­ty­wy do­r闚­nu­j kasz­te­la­skim. Przez pe­wien czas po­sia­daj oni w豉­dz zwierzch­ni nie tyl­ko nad 鈍ie­bo­dzi­skim ma­gi­stra­tem, ale te nad 豉­w s­do­wni­cz i ce­cha­mi rze­mie郵­ni­k闚. Po znisz­cze­niach woj­ny trzy­dzie­sto­let­niej Ka­sper Sie­gi­smund Kno­bel­sdorff od­bu­do­wu­je wa­row­ni, by rok przed 鄉ier­ci z這­篡 urz康 i wy­co­fa si na swe do­bra w My­sz­ci­nie. W ten spo­s鏏 w 1674 ro­ku no­wym sta­ro­st na zam­ku zo­sta­je feld­mar­sza­貫k Jobst Hil­mar von Knig­ge (zgi­n掖 w po­je­dyn­ku w 1683), a po nim ce­sar­ski ober­leut­nant Franz Jobst. Dwie de­ka­dy p騧­niej ce­sarz Le­opold Hab­sburg wy­da­je zgo­d, aby zam­kiem i je­mu przy­le­g造­mi do­bra­mi za­rz­dza The­odor von Som­mer­feld, lecz po czte­rech la­tach zmie­nia swo­j de­cy­zj prze­ka­zu­j帷 je w za­mian za po­篡cz­k 31,000 gul­de­n闚 sio­strom cy­ster­kom z pod­wroc­豉w­skiej Trzeb­ni­cy. Od te­go wy­da­rze­nia za­mek za­czy­na stop­nio­wo tra­ci sw鎩 obron­ny cha­rak­ter sta­j帷 si cen­trum ad­mi­ni­stra­cyj­nym d鏏r cy­ster­skich.



MIASTO NA RYCINIE FRIEDRICHA BERNHARDA WERNERA Z LAT 1744-68, ZAMEK PO PRAWEJ

W

wieku XIX nast瘼uj kolejne zmia­ny w豉­sno­軼io­we bu­dow­li, jej funk­cji i for­my ze­wn皻rz­nej. W 1868 ro­ku od Gu­sta­wa Kram­ma­na, w豉­軼i­cie­la fir­my bu­du­j­cej li­ni ko­le­jo­w z Mar­chii do Wiel­ko­pol­ski, od­ku­pu­je j miej­ski ma­gi­strat, by pod ko­niec stu­le­cia prze­ka­za sio­strom bo­ro­me­usz­kom, kt­re or­ga­ni­zu­j tu­taj szpi­tal, szko­喚 ka­to­lic­k oraz przed­szko­le. Sta­ra­niem si鏀tr za­kon­nych w okre­sie mi­dzy­wo­jen­nym po­wsta­j no­we skrzy­d豉 bu­dyn­ku szpi­tal­ne­go, co po­wo­du­je za­tar­cie hi­sto­rycz­ne­go uk豉­du ca­貫­go za­這­瞠­nia. Bez­po­鈔e­dnio po za­ko­cze­niu dru­giej woj­ny 鈍ia­to­wej w daw­nym zam­ku przez kr鏒­ki okres funk­cjo­nu­je sie­dzi­ba Ca­ri­tas, a w 1946 je­go wn­trza zaj­mu­je Sa­na­to­rium Re­ha­bi­li­ta­cyj­no–Or­to­pe­dycz­ne (a obec­nie Lu­bu­skie Cen­trum Or­to­pe­dii). W tym cza­sie cz窷 ze­spo­逝 bu­dyn­k闚 obej­mu­j­ca miesz­ka­nia per­so­ne­lu oraz ka­pli­c zo­sta­je opusz­czo­na i po­pa­da w ru­in. Pod­j­te w 1984 ro­ku pra­ce ma­j­ce na ce­lu ra­to­wa­nie za­byt­ku za­trzy­mu­j si wraz z upad­kiem ko­mu­ni­zmu i jak do­t康 (2022) nie do­cze­ka­li­鄉y si ich kon­ty­nu­acji.




ZAMEK W 名IEBODZINIE NA PRZEDWOJENNYCH POCZT紟KACH (STAN PRZED ROZBUDOW)


DZIEJE ZAMKU

OPIS ZAMKU

STAN OBECNY


N

a zamku w 安iebodzinie nie pro­wa­dzo­no jak do­t康 ba­da, kt­re po­zwo­li­造­by kom­plek­so­wo okre­郵i je­go wy­gl康 i uk豉d prze­strzen­ny z cza­s闚 pa­no­wa­nia tu­taj ksi­膨t g這­gow­skich. Przy­pusz­cza si, 瞠 pier­wot­nie sk豉­da si on z jed­ne­go lub dw鏂h skrzy­de miesz­kal­nych oraz cy­lin­drycz­nej ka­mien­nej wie­篡 usy­tu­owa­nej w po­逝­dnio­wo-wschod­niej cz­軼i dzie­dzi­ca. Od mia­sta wa­row­ni od­gro­dzo­no na­wod­nio­nym prze­ko­pem po­陰­czo­nym z oka­la­j­c mur miej­ski fo­s, a wjazd do niej wi鏚 od po­逝­dnio­we­go-za­cho­du przez bra­m ze zwo­dzo­nym mo­stem i ufor­ty­fi­ko­wa­ne przed­zam­cze. Ob­wa­ro­wa­nia miej­skie wznie­sio­no na pla­nie zbli­穎­nym do okr­gu. Ob­w鏚 ten wzmac­nia­這 pa­r­na­軼ie baszt, z kt­rych wi瘯­szo嗆 by­豉 otwar­ta od we­wn徠rz.



PLAN MIASTA W OBR牞IE UKxDU 吐EDNIOWIECZNEGO, H. TARKA: 1. ZAMEK, 2. CZ呇 SZPITALNA DOBUDOWANA W XX WIEKU,
3. KO列I茛 名. MICHAx, 4. DAWNA SZKOx PARAFIALNA, 5. RATUSZ, 6. KO列I茛 MATKI BOSKIEJ KR粌OWEJ POLSKI

W

drugiej po這wie XVI wieku zamek roz­bu­do­wa­no o no­we skrzy­d這 miesz­kal­ne, kt­re wraz z ist­nie­j­cy­mi ufor­mo­wa­這 kszta速 pod­ko­wy, co do­sko­na­le wi­docz­ne jest na XVII-wiecz­nej pa­no­ra­mie Ge­or­ga Brau­na. Je­go uk豉d w tym cza­sie two­rzy­造 bu­dyn­ki zgru­po­wa­ne wo­k馧 dw鏂h dzie­dzi­c闚, z trze­ma cy­lin­drycz­ny­mi wie­瘸­mi, oto­czo­ne fo­s, przez kt­r prze­rzu­co­no most pro­wa­dz­cy do bu­dyn­ku bram­ne­go. Wej­軼ie g堯w­ne pro­wa­dzi­這 scho­da­mi w za­da­szo­nym, ko­lum­no­wym gan­ku. Cz窷 skrzy­de miesz­kal­nych w g鏎­nej kon­dyg­na­cji mo­g豉 by wznie­sio­na ja­ko kon­struk­cja sza­chul­co­wa, a wszyst­kie na­kry­to da­cha­mi dwu­spa­do­wy­mi.



ZAMEK NA PRZEΜMIE XVI I XVII WIEKU, FRAGMENT MIEDZIORYTU Z DZIEx GEORGA BRAUNA I FRANSA HOGENBERGA
"CIVITATES ORBIS TERRARUM" (ATLAS 名IATA 1572-1618)

P

o odbudowie spowodowanej znisz­cze­nia­mi woj­ny trzy­dzie­sto­let­niej za­mek po­sia­da ju tyl­ko jed­n cy­lin­drycz­n wie­輳, cze­go do­wo­dzi ry­ci­na Frie­dri­cha Wer­ne­ra przed­sta­wia­j­ca je­go wy­gl康 w po­這­wie XVIII wie­ku. Za­cho­wa­ne do dzi w do­brym sta­nie zdo­bie­nia ele­wa­cji w for­mie krzy­瘸 la­te­ra­skie­go u這­穎­ne­go z wmu­ro­wa­nych w 軼ia­ny kul ar­mat­nich po­cho­dz za­pew­ne w豉­郾ie z te­go okre­su. Daw­niej gmach po­sia­da dwu­trak­to­wy uk豉d wn皻rz, kt­ry za­tar­to pod­czas ostat­niej prze­bu­do­wy, pro­wa­dzo­nej tu­taj w la­tach 30. XX wie­ku.



ZAMEK NA RYCINIE FRIEDRICHA BERNHARDA WERNERA Z LAT 1744-68

KRZY Z KUL ARMATNICH WMUROWANY W ELEWACJ POΣDNIOW (DRUGI ZNAJDUJE SI W ELEWACJI WSCHODNIEJ)


DZIEJE ZAMKU

OPIS ZAMKU

STAN OBECNY


Z

amek przetrwa do czas闚 nam wsp馧­czes­nych, cho na prze­strze­ni wie­k闚 je­go for­ma ule­g豉 po­wa­nym mo­dy­fi­ka­cjom i pier­wot­ny uk豉d daw­nej wa­row­ni jest dzi trud­ny do od­czy­ta­nia. Re­lik­ty 鈔ed­nio­wiecz­ne­go za­這­瞠­nia znaj­du­j si we wschod­nim skrzy­dle za­bu­do­wa, kt­re wkom­po­no­wa­no w po­cho­dz­c z lat 30. ubie­g貫­go wie­ku mo­der­ni­stycz­n ar­chi­tek­tu­r gma­chu Lu­bus­kie­go Cen­trum Or­to­pe­dii. Wraz z nim prze­trwa­造 p馧­noc­ne i po­逝­dnio­we frag­men­ty mu­r闚, kt­re oka­la­j we­wn皻rz­ny dzie­dzi­niec ogra­ni­czo­ny od za­cho­du mu­rem opo­ro­wym. Te­re­ny daw­ne­go przed­zam­cza oraz fo­sy od p馧­no­cy i wscho­du zaj­mu­je obec­nie park zam­ko­wy. Hi­sto­rycz­na cz窷 ze­spo­逝 od wie­lu lat po­zo­sta­je wy­陰­czo­na z eks­plo­ata­cji i nisz­cze­je. Jej ada­pta­cja na po­trze­by szpi­ta­la po­zo­sta­je jak do­t康 w sfe­rze am­bit­nych pla­n闚 dy­rek­cji LCO.


Brak mo磧iwo軼i wej­軼ia na te­ren daw­ne­go zam­ku. Nie­do­st瘼­ny jest r闚­nie park zam­ko­wy (dy­skret­nie mo­積a tu za­jrze po wy­ku­pie­niu bi­le­tu par­kin­go­we­go na dzie­dzi­cu szpi­ta­la).


Zamek, a w豉軼iwie szpital stoi na te­re­nie sil­nie zur­ba­ni­zo­wa­nym. W ta­kiej sy­tu­acji na­le­篡 li­czy si z ogra­ni­cze­nia­mi i po­st­po­wa od­po­wie­dzial­nie, tym bar­dziej 瞠 jest to re­jon star­t闚 i l­do­wa 鄉i­g這w­c闚 LPR. Lo­ty nad szpi­ta­lem wy­ma­ga­j zgo­dy ad­mi­ni­stra­cyj­nej.



W OKRESIE LETNIM SKRZYDΜ WSCHODNIE JEST NIEMAL NIEWIDOCZNE ZZA OGRODZENIA

TERENY ZIELONE (PARK) NA WSCH笈 OD ZAMKU


DOJAZD


L

ubuskie Centrum Ortopedii mie­軼i si oko­這 200 me­tr闚 na wsch鏚 od Ryn­ku, przy ul. Zam­ko­wej. Po wyj­軼iu z dwor­ca PKP na­le­篡 kie­ro­wa si na p馧­noc ul. Grott­ge­ra i ㄠ­ki Zam­ko­we (800 m).



Samoch鏚 zaparkowa mo積a na ma­lut­kim par­kin­gu przy wej­軼iu do O鈔od­ka (ra­czej nie­re­al­ne w dni po­wszed­nie) lub na jed­nym z p豉t­nych par­kin­g闚 przy ul. Szpi­tal­nej. Par­ku­j帷 au­to przy ul. Szpi­tal­nej 2 b­dzie­cie mie­li szan­s zo­ba­czy za­mek r闚­nie od stro­ny p馧­noc­nej (ja nie­ste­ty o tym nie wie­dzia­貫m).


Stojaki na rowery znaj­du­j si przy g堯w­nym wej­軼iu do LCO.




LITERATURA


1. B. Bielinis-Kope: Zamki, dwory i pa豉ce wojew鏚ztwa lubuskiego, WUOZ w Zielonej G鏎ze 2008
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Ko這dziejski: Leksykon zamk闚 w Polsce, Arkady 2001
3. J. Kuczer: Szlachta jako dzier瘸wca d鏏r kr鏊ewskich w ksi瘰twie g這gowskim..., IPiA PWSZ 2007
4. A. Wagner: Murowane budowle obronne w Polsce X-XVIIw., Bellona 2019
5. K. Wasilkiewicz: Templariusze i joannici w biskupstwie lubuskim, Instytut Kultury Europejskiej 2016



WIDOK ZAMKU I SZPITALA OD POΣDNIOWEGO WSCHODU, W ODDALI KO列I茛 PW. 名. MICHAx
NA DRUGIM PLANIE PO PRAWEJ PARKING UL. SZPITALNA 2


W pobli簑:
ζg闚 - zamek joannit闚 z XIV w., 21 km
Sulech闚 - zamek ksi捫璚y z XIV w., 21 km
Mi璠zyrzecz - ruina zamku kr鏊ewskiego z XIV w., 27 km
Zb御zy - relikty zamku bastionowego z XVII w., 36 km
Krosno Odrza雟kie - zamek ksi捫璚y z XIII/XIV w., 42 km




WARTO ZOBACZY:



Renesansowy ratusz miejski (200 m), prze­bu­do­wa­ny w XIX wie­ku, z ory­gi­nal­n wie­膨 zwie­czo­n kre­ne­la­瞠m. W piw­ni­cach ra­tu­sza oraz w kil­ku sa­lach na par­te­rze bu­dyn­ku za­cho­wa­造 si skle­pie­nia krzy­穎­wo-瞠­bro­we i gwia­寮zi­ste. Aktu­al­nie mie­軼i si tu­taj sie­dzi­ba Mu­ze­um Re­gio­nal­ne­go, Urz康 Sta­nu Cy­wil­ne­go i Spraw Oby­wa­tel­skich, oraz biu­ra Ra­dy Miej­skiej.





P騧nogotycki ko軼i馧 pa­ra­fial­ny 鈍. Mi­cha­豉 z XV wie­ku, czte­ro­na­wo­wy, na­kry­ty efek­tow­nym skle­pie­niem sie­cio­wym, a w ka­pli­cach skle­pie­niem gwia­dzi­stym i rzad­ko spo­ty­ka­nym skle­pie­niem kry­szta­這­wym. We wn­trzach za­cho­wa­ne war­to­軼io­we wy­po­sa­瞠­nie: go­tyc­ki tryp­tyk 鈍. An­ny w o­ta­rzu g堯w­nym, a tak­瞠 ro­ko­ko­wy o­tarz NMP. Ce­ch nie­zwy­k陰 i wy­j徠­ko­w ko­軼io­豉 s je­go pro­por­cje. Jest on bo­wiem szer­szy ni d逝­szy (27x31 m). 安i­ty­nia stoi przy ul. Szpi­tal­nej (200 m).





Skromn w formie, ale jak naj­bar­dziej za­byt­ko­w szko­喚 pa­ra­fial­n z po­cz徠­ku XVII stu­le­cia. Pier­wot­nie by to praw­do­po­dob­nie bu­dy­nek o smu­klej­szych pro­por­cjach. Do dzi w je­go sie­ni za­cho­wa­造 si reszt­ki p騧­no­go­tyc­kich skle­pie, obec­nych nie­gdy za­pew­ne we wszyst­kich po­miesz­cze­niach. Aktu­al­ny wy­gl康 bu­dyn­ku ukszta­to­wa­ny zo­sta w cza­sie grun­tow­nej prze­bu­do­wy do­ko­na­nej w dru­giej po­這­wie XIX wie­ku. Gmach szko­造 stoi przy ul. Szpi­tal­nej, vis-a-vis ko­軼io­豉 pw. 鈍. Mi­cha­豉 (200 m). Na fo­to­gra­fiach po­ni­瞠j szk­o豉 przed- i po re­wi­ta­li­za­cji.





Pozosta這軼i obwarowa miej­skich z XIV-XVI wie­ku (150 m). W okre­sie 鈔e­dnio­wiecz­nym ca­貫 mia­sto oto­czo­ne by­這 mu­ra­mi wzmoc­nio­ny­mi dwu­na­sto­ma ba­szta­mi i trze­ma bra­ma­mi wjaz­do­wy­mi. Do cza­s闚 wsp馧­czes­nych za­cho­wa­造 si od­cin­ki ka­mien­nych mu­r闚, trzy basz­ty i re­lik­ty fo­sy.





Figur Chrystusa Kr鏊a (2,2 km) na­wi­zu­j­ca for­m do Po­mni­ka Od­ku­pi­cie­la w Rio de Ja­ne­iro, ale ciut od nie­go wi瘯­sz. Mie­rzy ona 33 m wy­so­ko­軼i (bez po­stu­men­tu), co w ran­kin­gu Je­zu­s闚 czy­ni j naj­wy­sz na 鈍ie­cie. Ks. pra­豉t S. Za­wadz­ki, ini­cja­tor bu­do­wy pom­ni­ka, zwyk z du­m g這­si: Oto Je­zus na mia­r na­szych mo­li­wo­軼i. My tym Je­zu­sem otwie­ra­my oczy nie­do­wiar­kom! M­wi­my: to jest nasz Je­zus, przez nas zro­bio­ny, i to nie jest na­sze ostat­nie s這­wo! Nie­opo­dal fi­gu­ry znaj­du­je si sklep wiel­ko­po­wierzch­nio­wy (daw­ne Te­sco), kt­ry uzna­wa­ny jest za naj­star­szy w Pol­sce, gdy po­wsta pi耩 lat przed Chry­stu­sem ;-)





POWR紘

STRONA G紟NA

tekst: 2022
fotografie: 2008, 2019, 2021
© Jacek Bednarek