STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PACZKÓW

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

KLASZTOR W MSTOWIE



rzy­by­cie ka­no­ni­ków la­te­rań­skich do ma­leń­kie­go Msto­wa zaw­dzię­cza­my być mo­że de­cy­zji bis­ku­pa kra­kow­skie­go Iwo Odro­wą­ża, któ­ry w ro­ku 1218 miał za­ło­żyć tu­taj klasz­tor o­sa­dza­jąc w nim dwu­nas­tu za­kon­ni­ków spro­wa­dzo­nych z opac­twa wroc­ław­skie­go Naj­święt­szej Ma­ryi Pan­ny na Pias­ku. Głów­nym mo­ty­wem fun­da­cji mia­ła być prze­de wszyst­kim chęć stwo­rze­nia sil­ne­go oś­rod­ka du­cho­woś­ci i kul­tu­ry chrześ­ci­jań­skiej na te­re­nie po­gra­ni­cza Ma­ło­pol­ski i Zie­mi Wie­luń­skiej w ce­lu o­gra­ni­cze­nia spo­łecz­ne­go cha­o­su i pod­nie­sie­nia świa­do­moś­ci chrześ­ci­jań­skiej wśród miej­sco­wej lud­noś­ci. Przy­pi­sa­nie or­ga­ni­za­cji no­we­go oś­rod­ka wspom­nia­ne­mu bis­ku­po­wi to jed­nak tyl­ko jed­na z his­to­rycz­nych wer­sji. In­na gło­si, że ka­no­ni­cy o­sied­li­li się w Msto­wie już przed ro­kiem 1145 z ini­cja­ty­wy Pio­tra Włos­to­wi­ca, za apro­ba­tą Wła­dys­ła­wa Wyg­nań­ca i bis­ku­pa kra­kow­skie­go Ro­ber­ta, a ro­la O­dro­wą­ża o­gra­ni­cza­ła się je­­dy­nie do pot­wier­dze­nia wcześ­niej­szych na­dań na rzecz klasz­to­ru i od­da­nia pod je­go za­rząd dusz­pas­ter­stwa pa­ra­fial­ne­go, co nas­tą­pi­ło w ro­ku 1220. Przez dłuż­szy czas klasz­tor mstow­ski sta­no­wił fi­lię o­pac­twa wroc­ław­skie­go, do­pie­ro w pierw­szych la­tach XV wie­ku u­nie­za­leż­nił się on od Wroc­ła­wia u­zys­ku­jąc sta­tus pre­po­zy­tu­ry au­to­no­micz­nej, a po­tem tak­że ty­tuł o­pac­twa. U je­go bo­ku dy­na­micz­nie roz­wi­ja­ła się o­sa­da, któ­ra w 1279 ja­ko pierw­sza w re­gio­nie u­zys­ka­ła od Bo­les­ła­wa Wstyd­li­we­go pra­wa miej­skie. Mias­tecz­ko peł­ni­ło wów­czas funk­cję oś­rod­ka nad­gra­nicz­ne­go z bro­dem na rze­ce War­cie o­raz ko­mo­rą cel­ną i fakt ten praw­do­po­dob­nie przy­czy­nił się do bu­do­wy drew­nia­nych u­moc­nień klasz­tor­nych. In­wes­ty­cja ta­ka mia­ła głę­bo­kie u­za­sad­nie­nie, po­nie­waż w XIII i XIV stu­le­ciu Mstów wie­lo­krot­nie sta­wał się ce­lem gra­bież­czych wy­praw band po­gra­nicz­nych i na­jaz­dów ze stro­ny ksią­żąt śląs­kich. Po­mi­mo bra­ku po­li­tycz­nej sta­bi­li­za­cji w śred­nio­wie­czu mias­to roz­wi­ja­ło się pra­wid­ło­wo i sta­no­wi­ło naj­sil­niej­szy w oko­li­cy oś­ro­dek, prze­wyż­sza­ją­cy swym zna­cze­niem po­blis­ką Częs­to­cho­wę. Jan Dłu­gosz od­no­to­wał na­wet, że za je­go cza­sów Mstów miał 105 gos­po­darstw i wy­jąt­ko­wo do­brą gle­bę o­raz kli­mat, tak że zbo­ża i tra­wy by­ły tu lep­sze, byd­ło tłust­sze i pięk­niej­sze, a ow­ce da­wa­ły de­li­kat­niej­szą weł­nę niż gdzie­kol­wiek w Pol­sce. Pod­czas po­dró­ży za­trzy­my­wa­li się tu­taj m.in. Wła­dys­ław Ło­kie­tek i Ka­zi­mierz Wiel­ki. Dłuż­szy pos­tój u­rzą­dził też w 1391 Wła­dys­ław Ja­gieł­ło, ro­biąc so­bie przer­wę pod­czas kar­nej wy­pra­wy na zie­mie nie­lo­jal­ne­go Wła­dys­ła­wa O­pol­czy­ka.


KAPLICA CMENTARNA ŚW. BARBARY, W TLE KLASZTOR, NIESYGNOWANY DRZEWORYT Z 1872 ROKU


pierw­szej po­ło­wie XV wie­ku na miej­scu sta­re­go koś­cio­ła wznie­sio­no gmach, któ­ry w 1441 ro­ku na sy­no­dzie w Łę­czy­cy o­trzy­mał ran­gę ko­le­gia­ty i ty­tuł Wnie­bo­wzię­cia Naj­święt­szej Ma­ryi Pan­ny. Kil­ka­dzie­siąt lat póź­niej do je­go pół­noc­nej kur­ty­ny dos­ta­wio­no no­we za­bu­do­wa­nia klasz­tor­ne. By­ły o­ne już być mo­że świad­kiem wiel­kie­go zjaz­du ry­cer­stwa pol­skie­go, ja­kie mia­ło miej­sce w Msto­wie w ro­ku 1474 z oka­zji eks­pe­dy­cji kró­la Ka­zi­mie­rza Ja­giel­lońc­zy­ka na pań­stwo wę­gier­skie Ma­cie­ja Kor­wi­na. Bu­dy­nek klasz­tor­ny przez nas­tęp­ne la­ta, o­prócz funk­cji miesz­kal­no-sa­kral­nych dla zmien­nej licz­by 10-20 ka­no­ni­ków, słu­żył za szko­łę pa­ra­fial­ną, szpi­tal o­raz za­kon­ne stu­dium wew­nętrz­ne przy­go­to­wu­ją­ce kan­dy­da­tów do ka­płań­stwa. Na przest­rze­ni wie­ków wie­lo­krot­nie u­le­gał on mo­dy­fi­ka­cjom i prze­o­bra­że­niom. Na po­cząt­ku XVII stu­le­cia do­tych­cza­so­we for­ty­fi­ka­cje zas­tą­pio­no no­wy­mi, wy­bu­do­wa­ny­mi z ka­mie­nia i ce­gły; nie pow­strzy­ma­ły o­ne jed­nak a­wan­tur­ni­czych Szwe­dów, któ­rzy w ro­ku 1655 po kil­ku­dnio­wym o­blę­że­niu spa­li­li mias­to o­raz klasz­tor mor­du­jąc przy o­ka­zji po­ło­wę miej­sco­wej lud­noś­ci. Woj­ny ze Szwe­cją, a tak­że zmia­ny w ukła­dzie sił mię­dzy re­gio­nal­ny­mi oś­rod­ka­mi spra­wi­ły, że Mstów u­tra­cił swe pierw­szo­rzęd­ne gos­po­dar­czo zna­cze­nie, głów­nie na rzecz Częs­to­cho­wy, gdzie kult Jas­nej Gó­ry przy­czy­nił się do stop­nio­wej mar­gi­na­li­za­cji za­dań mstow­skie­go klasz­to­ru. Po po­ża­rze koś­cio­ła w ro­ku 1702 miej­sco­wa ka­pi­tu­ła pod­ję­ła de­cyz­ję o bu­do­wie no­wej świą­ty­ni, któ­rą u­koń­czo­no w 1742. Kil­ka lat przed za­koń­cze­niem prac w użyt­ko­wa­nym już częś­cio­wo gma­chu nas­tą­pi­ła ka­tas­tro­fa - w trak­cie na­bo­żeń­stwa pęk­ły fi­la­ry od stro­ny na­wy po­łud­nio­wej po­wo­du­jąc za­wa­le­nie się stro­pów i częś­ci mu­rów o­raz śmierć co najm­niej trzech osób.


OBRONNE MURY KLASZTORNE, STAN W LATACH 70. XX WIEKU


iek XVIII na­le­żał do nad­zwy­czaj nie­szczęś­li­wych w dzie­jach za­rów­no pol­skich, jak i w lo­kal­nej his­to­rii Msto­wa. Oprócz trzech po­ża­rów (1702, 1776, 1800) znisz­cze­nia po­zos­ta­wi­ły po so­bie prze­mar­sze wojsk ro­syj­skich w la­tach 1709 i 1768 o­raz prus­kich w 1789 i 1793, klęs­ki ży­wio­ło­we, wy­le­wy War­ty i sza­le­ją­ce w tym cza­sie za­ra­zy. Smut­ne za­koń­cze­nie stu­le­cia zwień­czy­ło o­kres po­nad 600-let­nie­go ży­cia za­kon­ne­go w mieś­cie, bo­wiem nie­dłu­go po III roz­bio­rze, w ro­ku 1798 do­bra klasz­tor­ne zos­ta­ły ska­so­wa­ne i przesz­ły na włas­ność pań­stwa (nie­któ­re źród­ła po­da­ją da­tę 1819). W 1914 w koś­cie­le i po­miesz­cze­niach daw­ne­go klasz­to­ru schro­ni­ły się woj­ska nie­miec­kie, gdzie zos­ta­ły zbom­bar­do­wa­ne przez Ros­jan, co do­pro­wa­dzi­ło do częś­cio­wej ru­i­ny ist­nie­ją­cych za­bu­do­wań. W la­tach 1925-36 miej­sco­wy pro­boszcz ks. Mi­chał Ma­niew­ski od­res­tau­ro­wał zde­was­to­wa­ne o­biek­ty i zre­kon­stru­o­wał ob­wód ob­ron­ny przy­wra­ca­jąc mu o­ry­gi­nal­ną XVII-wiecz­ną for­mę. Pod­czas drob­nych prac pro­wa­dzo­nych po II woj­nie świa­to­wej aż 3-krot­nie w po­bli­żu klasz­to­ru od­naj­dy­wa­no skarb w pos­ta­ci łącz­nie blis­ko ty­sią­ca XIV-XVI-wiecz­nych mo­net. Po­myśl­ny splot wy­da­rzeń trwał na­dal, bo­wiem 19 czerw­ca 1990 Ka­no­ni­cy Re­gu­lar­ni La­te­rań­scy na proś­bę Or­dy­na­riu­sza Die­ce­zji Częs­to­chow­skiej po blis­ko 200-let­niej nie­o­bec­noś­ci po­wró­ci­li do Msto­wa.


IMG BORDER=1 style=

POŁUDNIOWO-ZACHODNI ODCINEK MURÓW OBRONNYCH



ierw­szy koś­ciół ro­mań­ski, zor­ien­to­wa­ny na li­nii wschód-za­chód, przy­pusz­czal­nie pow­stał już w XII wie­ku i nie­dłu­go po­tem zos­tał prze­bu­do­wa­ny w sty­lu go­tyc­kim lub wznie­sio­ny od pod­staw. Na je­go ko­rze­niu w pierw­szej po­ło­wie XVIII stu­le­cia po­sta­wio­no no­wy, trój­na­wo­wy ba­ro­ko­wy gmach na pla­nie krzy­ża z sze­ro­ką fa­sa­dą za­chod­nią, oz­do­bio­ną dwie­ma nis­ki­mi wie­ża­mi, pod­wyż­szo­ny­mi na prze­ło­mie XIX i XX stu­le­cia. Od pół­no­cy do koś­cio­ła przy­le­gał wy­mu­ro­wa­ny z ka­mie­nia i ce­gły klasz­tor o trzech skrzyd­łach, z któ­rych skrzyd­ło naj­star­sze - po­łud­nio­we po­sia­da XV-wiecz­ną me­try­kę i cha­rak­te­ry­zu­je się gru­by­mi mu­ra­mi z nie­wiel­ki­mi go­tyc­ki­mi o­kien­ka­mi. Na je­go dwóch kon­dyg­na­cjach znaj­do­wa­ły się m.in. ka­pi­tu­larz, bi­blio­te­ka, po­miesz­cze­nia dla od­by­wa­ją­cych ka­rę za­kon­ni­ków i pod­da­nych klasz­to­ru. Zes­pół ten o­to­czo­no w XVII wieku ka­mien­nym murem spię­tym przez 10 baszt: 5 okrąg­łych w na­roż­ni­kach, dwie od stro­ny wschod­niej, dwie od po­łud­nia i jed­ną od pół­no­cy. Ob­wód u­zu­peł­niał bu­dy­nek kor­de­gar­dy oraz dwie bra­my: głów­na zlo­ka­li­zo­wa­na od po­łud­nia (ak­tu­al­nie dzwon­ni­ca) o­raz gos­po­dar­cza od wscho­du. Ufor­ty­fi­ko­wa­ne wzgó­rze u­bez­pie­cza­ły do­dat­ko­wo wa­ły ziem­ne z fo­są, zni­we­lo­wa­ne pod ko­niec XVII wie­ku.


PLAN ZAŁOŻENIA OBRONNEGO W MSTOWIE: 1. KOŚCIÓŁ, 2. KLASZTOR, 3. DAWNA BRAMA WJAZDOWA
(OBECNIE DZWONNICA), 4. WSPÓŁCZESNA BRAMA, 5. BASZTA NAROŻNA



a­cho­wał się zre­kon­stru­o­wa­ny w okre­sie mię­dzy­wo­jen­nym mur z dzie­wię­cio­ma basz­ta­mi i po­zos­ta­łoś­cia­mi basz­ty pół­noc­nej, prze­bu­do­wa­na z po­łud­nio­wej bra­my dzwon­ni­ca (obec­nie bra­ma u­sy­tu­o­wa­na jest od stro­ny za­chod­niej), a tak­że przek­ształ­co­ny bu­dy­nek daw­nej war­to­wni. Dom klasz­tor­ny wy­ko­rzys­ty­wa­ny jest o­bec­nie ja­ko ple­ba­nia. Wstęp na te­ren koś­ciel­ny wol­ny.



stów po­ło­żo­ny jest 15 km na wschód od Częs­to­cho­wy. Do­jazd ko­mu­ni­ka­cją PKS lub tran­spor­tem włas­nym. Ob­szer­ny par­king znajduje się przy ul. Tar­go­wej, w po­bli­żu bra­my. (ma­pa zam­ków wo­je­wódz­twa)





1. J. Bogdanowski: Jura warowna jaki kulturowy zasób turystyczny
2. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej



Olsztyn - ruina zamku królewskiego XIVw., 13 km
Częstochowa - warowny klasztor XIV/XIXw., 15 km



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2002
fotografie: 2002